Bài tập ôn thi cuối kỳ (có đáp án)

Triết học Mác-Lênin - Đề cương bài giảng và hướng dẫn ôn tập LỜI NHÀ XUẤT BẢN Nghị quyết Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam nêu rõ: “Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng Chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh”. Đối với Đảng ta, kiên trì, vận dụng sáng tạo và phát triển Chủ nghĩa Mác-Lênin là vấn đề có tính nguyên tắc. Trung thành với Chủ nghĩa Mác-Lênin, có nghĩa là nắm vững bản chất cách mạng và khoa học của Chủ nghĩa Mác- Lênin, vận dụng một cách đúng đắn, phù hợp với điều kiện đất nước, nhất là đối với sự nghiệp đổi mới hiện nay đã góp phần phát triển Chủ nghĩa Mác-Lênin một cách sáng tạo. Là một trong ba bộ phận lý luận cấu thành Chủ nghĩa Mác-Lênin, Triết học Mác- Lênin là một môn học hết sức quan trọng, được Đảng và Nhà nước ta quan tâm chỉ đạo, không ngừng nâng cao chất lượng từ khâu biên soạn giáo trình, giảng dạy, học tập, nghiên cứu trong hệ thống giáo dục của nước ta. Triết học Mác-Lênin đã và đang đuợc tuổi trẻ học đường, cán bộ, đảng viên và toàn dân ta tiếp đón nhiệt tình, say mê học tập và nghiên cứu nghiêm túc. Trước đòi hỏi nhu cầu phát triển của sự nghiệp giáo dục - đào tạo và nâng cao hơn nữa chất lượng giảng dayï, học tập Triết học Mác-Lênin trong các trường đại học, cao đẳng hiện nay theo tinh thần "từng bước chuẩn hoá giáo trình quốc gia" của môn học. Trên thực tế, quá trình giảng dạy, học tập Triết học Mác-Lênin không thuộc chuyên ngành triết học hiện nay ở các trường đại học và cao đẳng cũng có những khó khăn, nhất là giáo trình, tài liệu tham khảo. Chính vì vậy, cuốn: “Triết học Mác-Lênin - Đề cương bài giảng và hướng dẫn ôn tập” của tập thể các tác giả là các giảng viên triết học ở các trường đại học ở thành phố Hồ Chí Minh, do TS. Đào Duy Thanh chủ biên là một nỗ lực rất đáng hoan nghênh. Trên cơ sở kế thừa, tiếp tục nâng cao, đổi mới và từng buớc cụ thể hoá giáo trình quốc gia môn Triết học Mác-Lênin, cuốn sách này thể hiện kết quả tinh thần làm việc khoa học nghiêm túc của các tác giả. Trong quá trình biên soạn các tác giả đã tham khảo, chọn lọc nhiều tài liệu và cũng đã tuân thủ nguyên tắc trình bày rõ ràng, lôgíc các nguyên lý triết học cơ bản của Triết học Mác-Lênin phù hợp với giáo trình quốc gia dưới dạng hệ thống các câu hỏi và trả lời. Vì vậy, có thể nói đây là một tài liệu khoa học, hệ thống và cơ bản, hữu ích trong việc phục vụ học tập, nghiên cứu của sinh viên và bạn đọc. Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia, trân trọng giới thiệu cuốn sách: “Triết học MácLênin - Đề cương bài giảng và hướng dẫn ôn tập” của tập thể các tác giả do TS. Đào Duy Thanh chủ biên đến đông đảo bạn đọc. NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA LỜI NÓI ĐẦU Là một trong ba bộ phận cấu thành Chủ nghĩa Mác-Lênin, Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng sáng tạo Triết học Mác – Lênin vào thực tiễn Việt Nam, tạo ra vũ khí tinh thần sắc bén trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc, xây dựng đất nước tiến lên chủ nghĩa xã hội. Để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập Triết học Mác – Lênin trong các trường đại học và cao đẳng hiện nay, theo tinh thần từng bước chuẩn hoá giáo trình quốc gia, chúng tôi biên soạn cuốn: “Triết học Mác – Lênin – Đề cương bài giảng và hướng dẫn ôn tập”, một mặt nhằm đáp ứng yêu cầu thống nhất về chương trình, thời gian trong qui trình đào tạo; mặt khác còn là tài liệu hướng dẫn giúp cho giảng viên, sinh viên thực hiện đúng theo qui chế học vụ trong quá trình giảng dạy và học tập môn Triết học Mác – Lênin. Tài liệu này được biên soạn với sự tham khảo chủ yếu từ bộ giáo trình “Triết học Mác-Lênin” của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2002 và giáo trình Triết học Mác – Lênin của Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, năm 1999. Thực hiện nội dung: “Chương trình môn Triết học Mác – Lênin”, dùng trong các trường đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tháng 8/2002 – Tài liệu dùng trong lớp tập huấn giảng viên Mác-Lênin các trường đại học và cao đẳng khu vực phía Nam, tháng 8 năm 2002. Và nhất là quá trình thực hiện “Giáo trình Triết học Mác – Lênin”, dùng trong các trường đại học, cao đẳng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002. Chương trình Triết học Mác – Lênin được sắp xếp theo lôgíc nội tại của bản thân tri thức triết học. Đề cương bài giảng là phần giới thiệu chương trình môn học và đồng thời trong tài liệu này chúng tôi biên soạn hệ thống những câu hỏi theo từng bài giảng để giúp cho sinh viên tự nghiên cứu nâng cao chất lượng học tập của mình và đồng thời hướng dẫn cho sinh viên ôn tập để thi môn Triết học Mác – Lênin ngày một tốt hơn. Việc giảng dạy chương trình Triết học Mác – Lênin hiện nay ở các trường đại học và cao đẳng cũng không thống nhất do tính đặc thù của mỗi trường. Trên thực tế có trường dạy môn lịch sử triết học là một môn độc lập; nhưng đa số các trường không giảng dạy môn Lịch sử triết học. Chính vì vậy, khi biên soạn cuốn sách này chúng tôi rất quan tâm đến nội dung của phần Lịch sử triết học. Mặc dù nội dung của phần này được chúng tôi trình bày mang tính khái quát, nhưng nó phản ánh tương đối đầy đủ và có hệ thống toàn bộ lịch sử triết học, để từ đó sinh viên mới hiểu được tính tất yếu khách quan và qui luật quá trình hình thành và phát triển của Triết học Mác – Lênin. Và như vậy, chúng tôi cho rằng sinh viên không chỉ có tài liệu tham khảo khi nghiên cứu Triết học Mác – Lênin trong lịch sử phát triển của triết học, mà nó còn có ý nghĩa trong quá trình tự nghiên cứu của sinh viên đối với lịch sử triết học, để sinh viên có thể tự so sánh, tự liên hệ mở rộng thêm khi luận chứng về những nguyên lý cơ bản của Triết học Mác – Lênin. Cuốn sách này được phân công biên soạn như sau: TS. Đào Duy Thanh: chủ biên, biên soạn chương 1, 2, 3, 10 và 15; TS. Lê Thị Kim Chi, biên soạn chương 4, 11 và 14; TS. Phạm Văn Boong, biên soạn chương 5, 6, 9 và 12; Thạc sĩ Đinh Huy Nhân, biên soạn chương 7, 8 và 13. Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã cố gắng từng bước chuẩn hoá giáo trình quốc gia môn Triết học Mác – Lênin, song khó tránh khỏi những hạn chế. Các tác giả mong nhận được những ý kiến đóng góp của bạn đọc để kịp thời sửa chữa, bổ sung trong những lần tái bản sau. Thư từ, ý kiến trao đổi xin vui lòng liên hệ với Bộ môn Mác – Lênin, Khoa Khoa học cơ bản, Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh (số 2 Nguyễn Tất Thành, quận 4, thành phố Hồ Chí Minh). Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 7 năm 2004 TS. ĐÀO DUY THANH MỤC LỤC Chương1 Triết học và vai trò của triết học trong đời sống xã hội Câu hỏi 1. Đặc trưng của tri thức triết học và sự biến đổi đối tượng nghiên cứu của triết học qua các giai đoạn lịch sử? Câu hỏi 2. Vấn đề cơ bản của triết học. Cơ sở để phân biệt chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm? Câu hỏi 3. So sánh phương pháp biện chứng và phương pháp siêu hình? Câu hỏi 4. Trình bày vai trò thế giới quan, phương pháp luận của triết học và vai trò của triết học Mác - Lênin? Chương 2 Khái lược lịch sử triết học trước Mác Câu hỏi 5. Những tư tưởng cơ bản của triết học Phật giáo? Câu hỏi 6. Cuộc đấu tranh giữa triết học duy vật và triết học duy tâm trong triết học Trung Hoa cổ đại? Câu hỏi 7. Trình bày nội dung cơ bản những tư tưởng triết học Aâm dương – Ngũ hành? Câu hỏi 8. Trình bày nội dung cơ bản triết học Nho giáo? Câu hỏi 9. Trình bày nội dung cơ bản của tư tưởng Đạo gia? Câu hỏi 10. Trình bày những tư tưởng cơ bản của triết học Pháp gia? Câu hỏi 11. Trình bày những nội dung thể hiện lập trường duy vật và duy tâm của tư tưởng triết học Việt Nam? Câu hỏi 12. Trình bày những nội dung của tư tưởng yêu nước Việt Nam? Câu hỏi 13. Trình bày những quan niệm về “Đạo” làm người của những tư tưởng triết học Việt Nam? Câu hỏi 14. Điều kiện kinh tế - xã hội và đặc điểm triết học Hy Lạp cổ đại? Câu hỏi 15. Điều kiện kinh tế xã hội và đặc điểm triết học Tây Âu thời kỳ Trung cổ? Câu hỏi 16. Đặc điểm kinh tế - xã hội và triết học thời Phục hưng và cận đại? Câu hỏi 17. Đặc điểm kinh tế - xã hội và triết học của triết học duy vật Pháp thế kỷ XVIII? Câu hỏi 18. Đặc điểm kinh tế - xã hội và triết học của triết học cổ điển Đức thế kyÛ XVIII nửa đầu thế kyÛ XIX? Câu hỏi 19. Một số các nhà triết học tiêu biểu của triết học cổ điển Đức? Chương 3 Sự ra đời và phát triển của triết học Mác - Lênin Câu hỏi 20. Những điều kiện lịch sử của sự ra đời triết học Mác? Câu hỏi 21. Ý nghĩa bước ngoặt cách mạng do Mác thực hiện trong triết học? Câu hỏi 22. Lênin phát triển triết học Mác? Chương 4 Vật chất và ý thức Câu hỏi 23. Phân tích nội dung, ý nghĩa phương pháp luận định nghĩa vật chất của Lênin? Câu hỏi 24. Tại sao nói vận động là phương thức tồn tại của vật chất, là thuộc tính cố hữu của vật chất? Câu hỏi 25. Tính thống nhất vật chất của thế giới? Câu hỏi 26. Phân tích phạm trù ý thức, nguồn gốc của ý thức? Câu hỏi 27. Phân tích bản chất của ý thức và vai trò của tri thức khoa học? Câu hỏi 28. Phân tích kết cấu của ý thức? Câu hỏi 29. Phân tích nội dung, ý nghĩa mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức? Chương 5 Phép biện chứng duy vật về mối liên hệ phổ biến và sự phát triển Câu hỏi 30. Sự ra đời của phép biện chứng duy vật? Câu hỏi 31. Phân tích nội dung, ý nghĩa nguyên lý mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển? Chương 6 Các cặp phạm trù cơ bản của phép biện chứng duy vật Câu hỏi 32. Định nghĩa phạm trù và phân biệt sự khác nhau giữa phạm trù triết học và phạm trù của khoa học cụ thể? Câu hỏi 33. Phân tích nội dung, ý nghĩa cặp phạm trù cái chung và cái riêng? Câu hỏi 34. Phân tích nội dung, ý nghĩa cặp phạm trù nguyên nhân và kết quả? Câu hỏi 35. Phân tích nội dung và ý nghĩa cặp phạm trù tất nhiên và ngẫu nhiên? Câu hỏi 36. Phân tích nội dung và ý nghĩa cặp phạm trù nội dung và hình thức? Câu hỏi 37. Phân tích nội dung, ý nghĩa cặp phạm trù khả năng và hiện thực? Câu hỏi 38. Định nghĩa qui luật và vai trò các qui luật cơ bản của phép biện chứng duy Chương 7 Các qui luật cơ bản của phépbiện chứng duy vật Câu hỏi 39. Phân tích nội dung, ý nghĩa qui luật những thay đổi về lượng dẫn đến thay đổi chất và ngược lại? Câu hỏi 40. Phân tích nội dung, ý nghĩa qui luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập? Câu hỏi 41. Phân tích nội dung, ý nghĩa qui luật phủ định của phủ định? Chương 8 Lý luận nhận thức Câu hỏi 42. Trình bày những quan điểm cơ bản về nhận thức của triết học trước Mác và quan niệm về nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng? Câu hỏi 43. Tại sao thực tiễn là cơ sở, động lực và là tiêu chuẩn của nhận thức? Câu hỏi 44. Phân tích nội dung, ý nghĩa biện chứng của quá trình nhận thức? Câu hỏi 45. Phân tích nội dung, ý nghĩa mối quan hệ biện chứng giữa nhận thức kinh nghiệm và nhận thức lý luận? Câu hỏi 46. Chân lý và các tímh chất của chân lý? Câu hỏi 47. Trình bày nội dung các phương pháp nhận thức khoa học? Chương 9 Xã hội và tự nhiên Câu hỏi 48. Tại sao nói xã hội là một bộ phận đặc thù và là sản phẩm cao nhất cùa tự nhiên? Câu hỏi 49. Phân tích những đặc điểm của qui luật xã hội? Câu hỏi 50. Phân tích nội dung sự tác động qua lại giữa xã hội và tự nhiên? Câu hỏi 51. Vai trò của dân số đối với sự phát triển của xã hội? Câu hỏi 52. Vai trò của môi trường đối với sự phát triển của xã hội? Chương 10 Hình thái kinh tế – xã hội Câu hỏi 53. Trình bày vai trò của sản xuất vật chất đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội? Câu hỏi 54. Phương thức sản xuất là nhân tố quyết định sự tồn tại, vận động và phát triển của xã hội? Câu hỏi 55. Lực lượng sản xuất là gì? Tại sao nói trong thời đại ngày nay khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp? Câu hỏi 56. Quan hệ sản xuất là gì? Trình bày các loại hình quan hệ sản xuất cơ bản hiện nay ở Việt Nam? Câu hỏi 57. Qui luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất? Câu hỏi 58. Nội dung, ý nghĩa mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng? Câu hỏi 59. Sự phát triển các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên? Chương 11 Giai cấp và các hình thức cộng đồng người trong lịch sử Câu hỏi 60. Phân tích các đặc trưng cơ bản trong định nghĩ