Chủ nghĩa xã hội FTU - Đề cương ôn tập

lOMoARcPSD|63858404 Đề cương CNXH - CNXH cô Tố Uyên Chủ nghĩa xã hội khoa học (Trường Đại học Ngoại thương) messages.pdf_cover_qr_code_label messages.studocu_not_sponsored_or_endorsed_by_college messages.downloaded_by lOMoARcPSD|63858404 Câu 1: Khái niệm, nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân? Trả lời: Giai cấp công nhân là giai cấp cách mạng có sứ mệnh lịch sử thế giới - GCCN là sản phẩm nền đại công nghiệp, là đại biểu cho quá trình sản xuất tiên tiến, sản xuất ra nhiều của cải vật chất tiến bộ - GCCN lao động bằng phương thức công nghiệp, đặc trưng công cụ là máy móc, tạo ra năng suất lao động cao, mang tính chất xã hội hóa - Nền sản xuất phát triển với PTSX tiên tiến đã rèn luyện cho GCCN những phẩm chất lao động đặc biệt, tinh thần kỷ luật cao, tính tổ chức, tâm lý lao động công nghiệp. Sứ mệnh lịch sử của GCCN GCCN là giai cấp cách mạng, có sứ mệnh đứng lên lãnh đạo cuộc đấu tranh của nhân dân, nhằm xóa bỏ TBCN, xóa bỏ áp bức, bóc lột, xây dựng XH mới – XHCN SỨ mệnh được thể thiện qua 3 phương diện; chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội + Chính trị xã hội: GCCN có vai trò lật đổ GC tư sản, thiết lập chính quyền mới hoạt động vì lợi ích của nhân dân lao động và GCCN + Kinh tế xã hội: GCCN có vai trò cải tạo QHSX tư nhân tư bản chủ nghĩa, xây dựng QHSX mới XHCN vì GCCN đại biểu cho LLSX tiên tiến, cho PTSX tiến bộ, tạo nền vật chất, kỹ thuật cho sự ra đời của XH mới + Văn hóa xã hội: xây dựng nền VH mới trên nền tảng tư tưởng chính trị của GCCN, với những hệ giá trị mới, ở đó là xã hội: công bằng, bình đẳng, dân chủ, tự do. Câu 2: phân tích những điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, liên hệ với GCCN VN Trả lời: Những điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của GCCN được thể hiện trên 2 phương diện: chính trị + kinh tế + Kinh tế XH: GCCN trong xã hội TBCN đóng vai trò là LLSX chính. GCCN là bộ phận quan trọng nhất, cách mạng nhất trong các bộ phận tạo nên LLSX của XHTB C. Mác đã khẳng định: “LLSX hàng đầu của toàn nhân loại là công nhân, là người lao động” Trong nền sản xuất TBCN, GCCN là giai cấp không có quyền sở hữu TLSX, họ phải bán sức lao động cho GC tư sản, và bị GCTS bóc lột giá trị thặng dư; chính vì vậy GCCN có quyền và lợi ích cơ bản đối kháng hoàn toàn với GCTS, gây ra mâu thuẫn nặng nề giữa messages.downloaded_by lOMoARcPSD|63858404 GCCN và GCTS; mâu thuẫn này đến lúc gay gắt không thể điều hòa được đòi hỏi GCCN cần đứng lên để đấu tranh chống lại GCTS. + Chính trị XH: GCCN là giai cấp tiên phong cách mạng, có tinh thần CM triệt để nhất, bên cạnh đó, do GCCN là sản phẩm của nền đại công nghiệp nên GCCN đã được tôi luyện, tạo nên cho GCCN có những phẩm chất lao động đặc biệt: tính kỷ luật cao, tính tổ chức, tâm lý lao động công nghiệp. GCCN có sự liên minh, liên kết với nhau trên toàn thế giới, điều này làm nổi bật lên tinh thần quốc tế của GCCN. Liên hệ với GCCN hiện nay: GCCN hiện nay có sự tương đồng nhất định với GCCN trong thời kỳ đầu, GCCN hiện nay vẫn là LLSX hàng đầu của XH, bên cạnh đó, GCCN hiện nay vẫn bị GC tư sản và CNTB bóc lột giá trị thặng dư. Tuy nhiên, phong trào cộng sản và công nhân hiện nay vẫn là lực lượng tiên phong đi đầu trong phong trào đứng lên đấu tranh vì dân sinh, dân chủ và tiến bộ xã hội Tuy có những điểm tương đồng nhưng theo thời gian, GCCN hiện nay cũng đã có những bước tiến bộ, khác biệt rất nhiều so với GCCN trước đây ở TK XIX; điều này được thể hiện qua xu hướng tri thức hóa của GCCN; mọi thành viên trong GCCN hiện nay đều có những hiểu biết rất nhiều về xã hội; công nhân dần dần làm chủ được TLSX; đặc biệt là tri thức và công nghệ. Hiện nay, hao phí lao động trí tuệ là nguồn chủ yếu tạo thành giá trị thặng dư, trình độ xã hội hóa của nhân dân lao động có biểu hiện hoàn toàn mới thông qua xu hướng toàn cầu hóa. GCCN Việt Nam: có những đặc điểm nổi bật sau: + GCCN VN ra đời trước GC tư sản- điều hoàn toàn khác với các GCCN trên thế giới + GCCN ra đời trong hoàn cảnh nông nghiệp nên số lượng còn ít + GCCN tuyệt đối trung thành với chủ nghĩa Mác và Đảng, chính trị + GCCN Việt Nam gắn bó mật thiết với các giai cấp khác trong xã hội ➔ Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam là kết quả của sự kết hợp giữa CNXHKH (chủ nghĩa Mác) và phong trào công nhân, phong trào giai cấp… Câu 3: Nêu điều kiện ra đời và đặc trưng của CNXH Điều kiện ra đời của CNXH được thể hiện qua 3 mặt: kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội + Kinh tế: LLSX ở trình độ cao, tạo nền đại công nghiệp; sản xuất ra nhiều của cải vật chất Sự ra đời của công nghiệp cơ khí trong CM công nghiệp lần 2 đã tạo ra bước tiến to lớn, vượt bậc của LLSX, lúc này LLSX hiện đại hóa không còn phù hợp với QHSX lỗi thời lạc hậu nữa nên tất yếu phải có 1 hình thái kinh tế mới, có QHSX tiến bộ, phù hợp với LLSX. messages.downloaded_by lOMoARcPSD|63858404 + Chính trị: trong xã hội TBCN; giai cấp thống trị chính là giai cấp tư sản ngày càng thể hiện sự bóc lột của mình lên GC bị trị - GCCN, lúc này tạo nên mâu thuẫn không thể điều hòa được giữa 2 giai cấp: GCTS và GCCN; bên cạnh đó, các cuộc đấu tranh của nhân dân đều thất bại. Điều này đòi hỏi sự phát triển chín muồi của GCCN, của Đảng cộng sản để lãnh đạo cuộc đấu tranh + Văn hóa XH: thời điểm này là sự chín muồi trong nhận thức của người dân về con đường đi lên CNXH CNXH được thể hiện qua 6 đặc trưng: - CNXH giải phóng giai cấp, giải phóng con người, tạo điều kiện mọi cá nhân được phát triển toàn diện. Vì mục đích lớn nhất của CNXH chính là xóa bỏ mọi áp bức, nô dịch về kinh tế cũng như tinh thần cho con người, bảo đảm cho sự phát triển toàn diện của cá nhân, hình thành và phát triển lối sống mới: lối sống XHCN; làm phát huy tính tích cực của mình trong công cuộc xây dựng CNXH; xóa bỏ chiếm hữu tư bản, xóa bỏ mọi đối kháng giai cấp, xóa bỏ tình trạng người bóc lột người; tạo nên 1 xã hội công bằng, bình đẳng. - CNXH có nền kinh tế phát triển cao; LLSX tiến bộ, chế độ công hữu về những TLSX chủ yếu (CNXH được hình thành dựa trên từng bước thiết lập chế độ công hữu về TLSX, hình thành sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể) - CNXH là chế độ xã hội do nhân dân làm chủ - CNXH có nền văn hóa tiên tiến, kế thừa và phát huy truyền thống văn hóa; tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Trong CNXH nền văn hóa có vai trò cực kỳ quan trọng, văn hóa là nền tảng tinh thần, mục tiêu, động lực để phát triển xã hội, trọng tâm là pt kinh tế, văn hóa đã hun đúc lên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh con người, biến con người thành con người chân, thiện, mỹ. - CNXH có nhà nước kiểu mới, mang bản chất GCCN, đại diện cho GCCN và nhân dân lao động (quá trình xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc XHCN là 1 quá trình tự giác của đại đa số nhân dân lao động, vì lợi ích của đại đa số công nhân. Tuy nhiên, cần phải tổ chức lao động và kỷ luật mới phù hợp với địa vị làm chủ của người lao động, đồng thời khắc phục tàn dư của tình trạng lao động bị tha hóa trong XH cũ. - CNXH bình đẳng, đoàn kết giữa các dân tộc anh em, có mối quan hệ hợp tác, hữu nghị với các dân tộc khác trên thế giới (mở rộng ảnh hưởng và góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới, vì hòa bình, độc lập, dân chủ và tiến bộ) Câu 4: Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên CNXH, đặc điểm của thời kỳ quá độ lên CNXH, liên hệ với VN Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên CNXH được thể hiện qua 4 điểm: messages.downloaded_by lOMoARcPSD|63858404 + Trong thời kỳ phát triển, thế giới trải qua 5 hình thái xã hội đó lần lượt là: công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa. Trong đó, XHCN là hình thái xã hội có bản chất hoàn toàn khác với 4 hình thái còn lại, ở xã hội XHCN, hoàn toàn không có sự đối kháng giai cấp; ko có tình trạng áp bức bóc lột; con người dần được trở thành tự do, bình đẳng, phát triển toàn diện. Chính vì vậy, để có thể chuyển sang 1 xã hội hoàn toàn khác bản chất từ TBCN sang XHCN cần trải qua 1 thời kỳ nhất định + Sự phát triển của KH-KT trong xã hội TBCN đã tạo tiền đề vật chất – kỹ thuật cho XHCN, tuy nhiên để những tiền đề đó được phục vụ cho nền sản xuất thì cần có 1 thời gian chuẩn bị và sắp xếp lại + Những QHXH trong xã hội XHCN không mặc nhiên ra đời trong lòng TBCN mà nó là kết quả của quá trình xây dựng và cải tạo XHCN + Xây dựng XHCN là 1 công cuộc mới mẻ, khó khăn, phức tạp chính vì thế cần có thời gian đủ để GCCN có thể thích nghi với công cuộc đó. Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên CNXH Trong thời kỳ quá độ lên CNXH, xã hội tồn tại đan xen giữa cái mới và cái cũ ở trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội; chúng vừa thống nhất, vừa đấu tranh. Biểu hiện cụ thể qua: + Kinh tế: Nền kinh tế trong thời kỳ quá độ lên CNXH tồn tại là nền kinh tế nhiều thành phần trên cơ sở là nền kinh tế quốc dân. Ở đây, có nhiều hình thức sở hữu, nhiều cách tổ chức đa dạng và nhiều hình thức phân phối khác nhau + Chính trị: vì nền kinh tế tồn tại nhiều thành phần nên kết cấu xã hội cũng đa dạng và phức tạp, tồn tại nhiều giai cấp, tầng lớp khác nhau: giai cấp công nhân, nông dân, giai cấp trí thức, tiểu tư sản, tư sản. Những giai cấp trong xã hội vừa hợp tác, vừa đấu tranh với nhau. + Tư tưởng văn hóa: trong xã hội tồn tại nhiều tư tưởng khác nhau: tư tưởng tiểu tư sản, tư sản, tâm lý tiểu nông, có nhiều yếu tố văn hóa cũ và mới, chúng thường xuyên đấu tranh với nhau. Liên hệ với thời kỳ quá độ lên CNXH ở VN Theo Mác – Lênin, có 2 cách thức quá độ lên CNXH: + Từ nước CNTB phát triển ở trình độ cao + Từ nước CNTB phát triển ở trình độ thấp hoặc nước có nền kinh tế lạc hậu ➔ VN đã chọn con đường gián tiếp quá độ lên CNXH, nước ta đã quá độ từ nước thuộc địa nửa pk, nông nghiệp lạc hâu. Sau khi giành độc lập thì nước ta đã quá độ lên CNXH Đặc điểm xây dựng XHCN ở VN: messages.downloaded_by lOMoARcPSD|63858404 Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH năm 1991 đã nêu lên những đặc điểm cơ bản về định hướng XHCN ở nước ta, 10 năm sau, năm 2011, trong Cương lĩnh bổ sung, phát triển, Đảng ta đã xác định XHCN có 8 đặc trưng cơ bản: + Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh + Do nhân dân làm chủ + Có nền kt phát triển cao dựa trên LLSX hiện đại và QHSX tiến bộ phù hợp + Con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện để phát triển toàn diện + Có nền văn hóa tiên tiến, giàu bản sắc dân tộc + Các dân tộc trong cộng đồng dân tộc VN bình đẳng, đoàn kết, giúp đỡ nhau cùng phát triển + Có nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo + Có mối quan hệ hữu nghị, hợp tác với các nước trên thế giới. Câu 5: Bản chất, chức năng của NN XHCN, liên hệ với nhà nước pháp quyền XHCN ở VN - NN XHCN là 1 tổ chức chính trị xã hội đặc biệt mà thông qua đó Đảng của giai cấp công nhân đứng lên lãnh đạo, cùng với nhân dân lao động xây dựng 1 xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. NN XHCN là kiến trúc thượng tầng được xây dựng trên CSHT của xã hội XHCN. + NN XHCN ra đời là kết quả của CM XHCN + Tùy vào đặc điểm và điều kiện của mỗi quốc gia, NN XHCN ra đời cũng như có những hình thức, phương pháp tổ chức chính quyền theo 1 cách phù hợp, song bên cạnh đó, điểm chung giữa các NN XHCN là tổ chức thực hiện quyền lực của nhân dân, là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. - Bản chất của NN XHCN + Chính trị: NN XHCN mang bản chất của giai cấp công nhân, đại diện cho quyền lực, ý chí, nguyện vọng của nhân dân lao động và giai cấp công nhân NN XHCN là công cụ để thể hiện quyền lực của nhân dân lao động NN XHCN không chỉ mang bản chất của GCCN mà có tính nhân dân rộng rãi, tính dân tộc sâu sắc: NN của dân, do dân, vì dân + Kinh tế: NN XHCN chịu sự quy định của cơ sở kinh tế XHCN, là quan hệ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu. NN XHCN chăm lo cho lợi ích của đại đa số nhân dân lao động messages.downloaded_by