Chủ nghĩa xã hội FTU - Tổng hợp lý thuyết

lOMoARcPSD|63858404 TRI116.6 cô Đào Nhung Chủ nghĩa xã hội khoa học (Trường Đại học Ngoại thương) messages.pdf_cover_qr_code_label messages.studocu_not_sponsored_or_endorsed_by_college messages.downloaded_by lOMoARcPSD|63858404 stt: 49 CHƯƠNG I. NHẬP MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC I. Sự ra đời của CNXHKH 1) Hoàn cảnh lịch sử ra đời CNXHKH - Khái niệm CNXHKH + Theo nghĩa rộng: CNXHKH là chủ nghĩa Mác Lênin, hóa giải từ các giác độ triết học, kinh tế học chính trị và chính trị - xã hội về sự chuyển biến tất yếu của xã hội loài người từ CNTB lên CSCN. + Theo nghĩa hẹp: CNXHKH là 1 trong 3 bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác Lê-nin. Trong Triết học, cái quan trọng nhất xây dựng được là chủ nghĩa duy vật lịch sử. Trong KTCT, cái quan trọng nhất là học thuyết giá trị thặng dư. Trong CNXHKH, cái quan trọng nhất là xây dựng một xã hội mới tốt đẹp hơn trong lòng CSCN và xác định ai sẽ xây dựng xã hội đó. -> Trong khuôn khổ môn học, CNXHKH được nghiên cứu theo nghĩa hẹp. ● 3 điều kiện (điều kiện KT-XH, tiền đề lý luận, tiền đề tự nhiên) - Điều kiện KT - XH: + Điều kiện kinh tế: lịch sử trải qua 4 cuộc CMCN -> Cuộc CMCN lần 1 -> Sự phát triển của KHKT, con người chuyển từ lao động bằng chân tay chuyển sang lao động với sự hỗ trợ của máy móc, điển hình là máy hơi nước, máy dệt,... -> Năng suất lao động tăng lên do áp dụng các thành tựu KHKT của cuộc CMCN lần 1 (Ông Mác gọi đây là thời kì cách mạng đại công nghiệp), của cải tạo ra với số lượng vô cùng lớn -> Phương thức sản xuất được nâng cao + Quan hệ sản xuất: xoay quanh 3 yếu tố: quan hệ sở hữu về TLSX (quan trọng nhất), quan hệ trong tổ chức quản lý sản xuất và quan hệ trong phân phối sản phẩm. Ai nắm quyền sở hữu tư liệu sản xuất sẽ có quyền quyết định tổ chức quản lý sản xuất và phân phối sản phẩm lao động + Lực lượng sản xuất: có yếu tố con người (giữ nguyên) và tư liệu sản xuất (luôn thay đổi). -> Quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất phải phù hợp, nhưng LLSX ngày càng phát triển tạo ra mâu thuẫn với QHSX do QHSX bị kìm hãm và trở nên lạc hậu -> Mác đã phát hiện ra mâu thuẫn này trong lòng xã hội TBCN và nhận thấy phải có sự thay đổi (cải cách hoặc xóa bỏ) (Note: Điều kiện kinh tế: Mâu thuẫn giữa LLSX phát triển, tiến bộ và QHSX lỗi thời, lạc hậu) + Điều kiện xã hội: từ các mâu thuẫn kinh tế giữa LLSX và QHSX, C.Mác chỉ ra mâu thuẫn giai cấp trong xã hội giữa công nhân và tư sản -> Mâu thuẫn này không thể điều hòa được -> Bùng nổ đấu tranh giai cấp thông qua con đường bạo lực mà biểu hiện là các phong trào đấu tranh + Nhiều phong trào đấu tranh của công nhân nổ ra nhưng đều thất bại -> Cơ sở để Mác, Ăngghen xây dựng và hoàn thiện lý luận của mình (xác định mâu thuẫn, vấn đề, cách thức tổ chức,...) - Tiền đề về khoa học tự nhiên: + Thuyết tiến hóa của Darwin: chỉ ra rằng sự vận động và phát triển của thế giới tự nhiên là từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp -> C.Mác và Ăng-ghen nhận ra messages.downloaded_by lOMoARcPSD|63858404 + + + + + thế giới này bắt nguồn từ thế giới vật chất chứ không phải thế giới tinh thần, là thế giới duy vật chứ không phải duy tâm Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng: nguồn gốc thế giới là sự vận động và phát triển của vật chất -> Mâu thuẫn là động lực của sự phát triển Học thuyết tế bào: các sự vật, hiện tượng trong giới tự nhiên có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và có nhiều mối liên hệ chồng chéo Tiền đề tư tưởng lý luận: KTCT cổ điển Anh, Triết học cổ điển Đức, CNXH không tưởng Pháp (tiền đề tư tưởng chính) Triết học cổ điển Đức: Hêghen (phép biện chứng) ; Phobach (chủ nghĩa duy vật) KTCT cổ điển Anh: Mác chỉ ra hạn chế của các nhà KTCT cổ điển Anh là họ không chỉ ra được các nhà tư bản bóc lột cái gì của giai cấp công nhân (Mác xác định đó là giá trị thặng dư) -> kế thừa và phát triển Adam smith + David ricardo, đều biết bản bản chất củc tư bản là bóc lột CNXH không tưởng Pháp: Mác chỉ ra các giá trị và hạn chế (phân tích trong record) -> những nhà tư tưởng đều xuất thân từ tầng lớp trung lưu trở lên; bối cảnh cntb đang thịnh hành -> đầu quân cho gc thống trị GIÁ TRỊ HẠN CHẾ - Tinh thần nhân văn, nhân ái - Lên tiếng phê phán chế độ quân chủ chuyên chế và TBCN, lên án xã hội nhiều bất ổn (“những kẻ vô đạo đức lại dám đứng lên dạy đạo đức cho những kẻ có đạo đức liên hệ hiện nay) - Đưa ra nhiều luận điểm có giá trị về xã hội trong tương lai -> xd 1 mô hình xh tốt đẹp VD: bảo vệ trẻ em và phụ nữ - Thức tỉnh 1 phần giai cấp công nhân và nhân dân lao động -> Nguyên nhân: khách quan + chủ quan - Không phát hiện ra được quy luật vận động và phát triển của xã hội loài người nói chung và của xã hội TBCN nói riêng (quy luật là phải cải tạo QHSX; con đường đấu tranh ôn hòa -> không thể thành hiện thực) - Không phát hiện ra được lực lượng tiên phong (công nhân và nhân dân lao động) VD: “chở thuyền là dân, lật thuyền cũng là dân” - Không chỉ ra được con đường, biện pháp để cải tạo xã hội (phải tiến hành CM = con đường bạo lực CM) -> Chỉ dừng lại ở góc độ một học thuyết 2) Vai trò của Mác và Ăngghen (tự học) - Mác (1818-1883): xuất thân tốt -> 23 tuổi hoàn thành luận án tiến sĩ -> tham gia hoạt động CM -> “GCVS được giác ngộ lý luận CM là gc sẽ đảm đương sứ mệnh ls gp loài người khỏi áp bức bóc lột” - Ăngghen: con chủ xưởng buôn -> tự học - Tại sao ko đặt tên “Mác- Ăngghen”? – AG từ chối đứng tên - Chuyển biến: lập trường duy tâm -> duy vật 3) 3 phát kiến vĩ đại của C.Mác - Chủ nghĩa duy vật lịch sử - Học thuyết về giá trị thặng dư - Học thuyết về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân c) Tuyên ngôn của ĐCS đánh dấu sự ra đời của cnxhkh: - gccn ý thức dc smls của mình: gpdt, gpgc khỏi áp bức bóc lột -> tổ chức ra dc chính đảng của mình là đcs messages.downloaded_by lOMoARcPSD|63858404 - logic phát triển tất yếu của xh: sự sụp đổ của cntb và sự thắng lợi của cnxh CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CƠ BẢN CỦA CNXHKH - Mác+ AG phát triển cnxhkh - Lênin vận dụng và phát triển cnxhkh trong đk mới - Sự vận dụng và phát triển sáng tạo cnxhkh sau khi lênin qua đời (trong thời điểm cnxh ở liên xô, đông âu sụp đổ) I. Đối tượng nghiên cứu của CNXHKH 1) CNXHKH nghiên cứu: - Những quy luật, tính quy luật chính trị - xã hội của quá trình phát sinh, hình thành và phát triển của hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn thấp là chủ nghĩa xã hội. - Những nguyên tắc cơ bản, những điều kiện, những con đường và hình thức, phương pháp đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động nhằm hiện thực hóa sự chuyển biến từ CNTB lên CNXH rồi CNCS. 2) Phương pháp nghiên cứu CNXHKH 3) Ý nghĩa của việc nghiên cứu CNXHKH - Về lý luận: + Nhằm trang bị những nhận thức chính trị - xã hội và phương pháp luận khoa học + Định hướng chính trị - xã hội cho hoạt động thực tiễn của Đảng Cộng sản + Luôn cảnh giác, phân tích đúng và đấu tranh chống lại những nhận thức sai lệch, những tuyên truyền chống phá của chủ nghĩa đế quốc và bọn phản động - Về thực tiễn + Là cơ sở lý luận trực tiếp giúp cho các Đảng Cộng sản xác định được mục tiêu, đường lối, chiến lược, sách lược cách mạng + Góp phần củng cố niềm tin, lý tưởng cộng sản, bồi dưỡng lập trường giai cấp công nhân cho các cán bộ, học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên và nhân dân. + Góp phần nâng cao hoạt động chính trị, và là cơ sở để đấu tranh phê phán các quan điểm sai trái messages.downloaded_by lOMoARcPSD|63858404 CHƯƠNG II. SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN I. Quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin về GCCN và sứ mệnh lịch sử của GCCN (thế kỉ 19) 1) Khái niệm và đặc điểm của GCCN a, Khái niệm GCCN ● Sự ra đời của GCCN (dựa vào máu và nc mắt của những ng nd bị cướp đất) - GCCN quốc tế: Cuộc CMCN lần 1 đã tạo ra những sự thay đổi lớn, đặc biệt là việc áp dụng các thành tựu KHKT trong sản xuất, nổi bật là máy dệt. Sự bùng nổ của ngành công nghiệp may dệt dẫn đến nhu cầu cao về nguyên vật liệu đầu vào, cụ thể là lông cừu, loại nguyên liệu được ưa chuộng để sản xuất các loại quần áo. Do đó, giai cấp tư sản đã tìm mọi cách để chiếm đất của những người nông dân nhằm lấy đất để nuôi cừu (ví von: cừu ăn thịt người), thậm chí sử dụng vũ lực (xả súng/ thả chó săn) để đuổi những người nông dân khỏi chính nhà của mình. Người nông dân lúc này bị bóc lột hết tư liệu sản xuất -> trở thành vô sản, thứ duy nhất họ còn để kiếm sống là sức lao động của mình. Lúc này họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc bán sức lao động của mình cho những kẻ đã cướp đất của mình -> Họ từ nông dân làm ruộng chuyển sang làm công nhân tại các nhà xưởng, nhà máy. - “Những con cừu xưa kia ngoan ngoãn hiền hậu biết bao, bây giờ đều trở thành những con vật hung hãn, tham lãm. Cừu ăn thịt người, phá hoại ruộng vườn, nhà cửa và thành thị” - Liên hệ hiện nay: những tỉnh hưng yên, hải dương, bắc giang, bắc ninh,... đàm phán, cướp đất của nhân dân để mở xưởng sản xuất, trả đất ruộng 60tr,.... - GCCN Việt Nam: Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ 1 của Pháp đã dẫn đến sự hình thành của GCCN tại Việt Nam. Thực dân Pháp chiếm đất của người nông dân để xây dựng các nhà máy, đồn điền, đồng thời cướp bóc sức lao động của người nông dân, ép buộc họ phải làm việc trong các nhà máy của thực dân Pháp. -> GCCN là sản phẩm của nền đại công nghiệp (GCCN là con đẻ của nền sản xuất đại công nghiệp: sự phát triển của nền sản xuất đại công nghiệp đã biến nhiều giai cấp trong xã hội trở thành GCCN. -> GCCN xuất thân từ rất nhiều giai cấp và tầng lớp trong xã hội, trong đó có: thợ thủ công nghiệp ● GCCN trong chủ nghĩa tư bản - Về phương diện kinh tế - xã hội + Là sản phẩm và là chủ thể (người sản xuất chính) của nền sản xuất đại công nghiệp (công nhân là con đẻ của nền sx đại công nghiệp, dựa trên sự phát triển của nền đại cn,...) – đại cn ra đời làm 1 vài giai cấp suy tàn và tiêu vong, đồng thời cũng sinh ra 1 vài giai cấp mới + GCCN là người lao động trực tiếp hoặc gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hóa cao. + Đặc điểm nổi bật: sản xuất bằng máy móc, lao động có tính chất xã hội hóa cao, năng suất lao động cao, tạo ra tiền đề của cải vật chất cho xã hội. - Về phương diện chính trị - xã hội: + GCCN không sở hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội mà là GCTS. Hiện nay GCCN được sử hữu TLSX nhưng số lượng rất hạn chế, chủ yếu nhằm mục đích xoa dịu những mâu thuẫn cơ bản trong xã hội. messages.downloaded_by lOMoARcPSD|63858404 + + Là lực lượng chính trị cơ bản trong xã hội TBCN GCCN đối kháng trực tiếp với GCTS -> Có mâu thuẫn không thể điều hòa được với GCTS -> Đấu tranh giai cấp ● Khái niệm GCCN - GCCN là một tập đoàn xã hội, hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại; họ lao động bằng phương thức công nghiệp ngày càng hiện đại gắn liền với quá trình sản xuất vật chất hiện đại; là đại biểu cho phương thức sản xuất mang tính xã hội hóa ngày càng cao. Họ là người làm thuê do không có tư liệu sản xuất, buộc phải bán sức lao động để sống và bị GCTS bóc lột - Đặc điểm của GCCN + GCCN lao động bằng phương thức công nghiệp với đặc trưng công cụ lao động là máy móc, tạo ra năng suất lao động cao + GCCN là đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến và phương thức sản xuất hiện đại. + GCCN có những phẩm chất đặc biệt về tính tổ chức, kỷ luật lao động và tinh thần hợp tác và tâm lý lao động công nghiệp. Đó là giai cấp cách mạng và có tinh thần cách mạng triệt để. 2) Nội dung sứ mệnh lịch sử của GCCN ● Thế nào là 1 giai cấp mang sứ mệnh lịch sử? - Giai cấp đứng ở vị trí trọng tâm của thời đại - Đại diện cho PTSX hiện đại - Đứng đầu về số lượng, nâng cao về chất lượng. ● Sứ mệnh lịch sử tổng quát của GCCN (chỉ có ở GCCN thế kỷ 19) - Xóa bỏ tận gốc chế độ người bóc lột người, xóa bỏ xã hội Tư bản chủ nghĩa - Giải phóng GCCN và toàn thể nhân dân lao động vì họ là lực lượng chính trong xã hội. Chỉ khi họ được trả lại sự tự do và có được tư liệu sản xuất thì họ mới có thể hoàn thành sứ mệnh của mình - Xây dựng xã hội cộng sản văn minh ● Nội dung cụ thể: Kinh tế; Chính trị - xã hội; Văn hóa - Tư tưởng - Nội dung kinh tế: + GCCN là đại biểu cho quan hệ sản xuất mới, tạo ra tiền đề vật chất - kỹ thuật cho sự ra đ