Đề cương ôn tập Tư tưởng Hồ Chí Minh - Tư tưởng HCM FTU

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Câu 1: Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và vận dụng tư tưởng đó trong công cuộc đổi mới hiện nay. 1.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc a) Các quyền dân tộc cơ bản - Theo HCM, tất cả các dân tộc sinh ra trên thế giới đều có quyền bình đẳng. Dân tộc nào cũng có quyền bình đẳng, quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. - Độc lập – Tự do phải là quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm của các dân tộc với chân lý “Không có gì quý hơn độc lập – tự do”. - Độc lập – Tự do phải là nền độc lập thực sự và hoàn toàn trên tất cả các phương diện kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa xã hội và toàn vẹn lãnh thổ. Trong đó quan trọng nhất mà trước hết là chính trị, sau đó là kinh tế. - Độc lập – Tự do phải đảm bảo được cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Nếu không thì độc lập – tự do chẳng có ý nghĩa gì. - Theo HCM, một dân tộc mất đi quyền bình đẳng thì dân tộc đó mất độc lập – tự do. Muốn độc lập – tự do thì dân tộc phải đấu tranh, giải phóng mình. b) Mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và giai cấp - Chủ nghĩa yêu nước là động lực chính cho sự phát triển của Việt Nam. - Theo HCM, vấn đề dân tộc và giai cấp là hai nhiệm vụ chiến lược của giai cấp Việt Nam những vấn đề dân tộc phải được ưu tiên lên hàng đầu. - Cách mạng giải phóng của dân tộc Việt Nam có mối quan hệ gắn bó mật thiết với cách mạng thế giới. Tuy nhiên, cách mạng Việt Nam giữ vai trò độc lập, chủ động, không phụ thuộc và cách mạng thế giới (cuộc đấu trang giải phóng dân tộc thuộc địa, phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản của các nước tư bản, phong trào đấu tranh vì dân chủ, tiến bộ hòa bình trên thế giới) c) Mối quan hệ giữa dân tộc Việt Nam và các quốc gia dân tộc khác trên thế giới Việt Nam mong muốn quan hệ hữu nghị và hợp tác với tất cả các nước trên thế giới trên nguyên tắc tôn trọng độc lập chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và cùng có lợi. 1.2. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc trong công cuộc đổi mới hiện nay. - Khơi dậy sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước và tinh thần dân tộc, nguồn động lực mạnh mẽ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. - Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh nhận thức và giải quyết vấn đề dân tộc trên quan điểm giai cấp. - Chăm lo xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, giải quyết tốt mối quan hệ giữa các dân tộc anh em trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Câu 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc * Cách mạng giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam muốn giành được thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản. - Nguyên nhân: + Sự thất bại của CMVN cuối tk19 - đầu tk 20, chứng tỏ CMVN theo đường lối cũ (phong kiến tư sản) đều ko đáp ứng được nhu cầu lịch sử. + HCM đã nghiên cứu các cuộc cách mạng tư sản, người nhận thấy đây là những cuộc CM chưa đến nơi, chính quyền vẫn nằm trong 1 số ít người + CM giải phóng dân tộc và CM vô sản có chung kẻ thù là chủ nghĩa đế quốc nên HCM lựa chọn cách mạng vô sản. +Sau khi tiếp cận chủ nghĩa Mác Lênin và nghiên cứu về CMT10 Nga, HCM nhận thấy đây là CM triệt để, chính quyền về tay dân . * Cách mạng giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam muốn dành được thắng lợi phải có một chính đảng lãnh đạo và đó là Đảng Cộng sản Việt Nam – đội tiên phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam. - HCM khẳng định vai trò quan trọng của Đảng đối với CM VN: “Cách mệnh trước hết phải có cái gì, trước hết phải có Đảng cách mệnh để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp khắp mọi nơi. Đảng có vững cách mệnh mới thành công như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”. - Đảng cộng sản VN phải được trang bị lý luận chủ nghĩa Mác Lênin và hoạt động theo nguyên tắc Đảng kiểu mới. * Cách mạng giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam muốn dành được thắng lợi phải đoàn kết được toàn thể dân tộc trên nền tảng khối liên minh, công nhân, nông dân, trí thức. - CM là sự nghiệp chung của toàn thể dân chúng chứ không phải công việc của một, hai người “Dân tộc cách mệnh thì chưa phân giai cấp, nghĩa là sĩ-nông-công-thương đều nhất chí chống lại cường quyền”. - HCM đánh giá cao vai trò trong quần chúng nhân dân trong khởi nghĩa vũ trang “Dân khí mạnh thì quân lính nào, súng ống nào cũng không chống lại nổi” -Trong lực lượng đông đảo CM, HCM khẳng định: công nông là gốc là chủ cách mạng: +Công nông là lực lượng đông đảo nhất của xã hội. +Công nông là giai cấp bị áo bức bóc lột năng nề, trực tiếp nhất nên có tinh thần cách mạng cao nhất, triệt để nhất. +Đây là giai cấp tay chân không, nếu thua họ chỉ mất 1 kiếp khổ, nếu được họ được cả thế giới. * Cách mạng giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam muốn dành được thắng lợi phải được thực hiện bằng con đường cách mạng bạo lực. Đó là sự nổi dậy của toàn thể quần chúng nhân dân lao động trong đó có sự kết hợp của đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang, lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang. - Theo HCM chủ nghĩa tư bản đế quốc khi xâm chiếm các nước thuộc địa tư bản, bản thân nó đã là hành động bạo lực đối với kẻ yếu của kẻ mạnh. Vì vậy con đường giành và giữ chính quyền chỉ có thể là cm bạo lực. - HCM khẳng định tính tất yếu: “Trong cuộc đấu tranh gian khổ chống kẻ thù cần dùng bạo lực cách mạng chống lại bạo lực phản cách mạng, giành lấy chính quyền, bảo vệ chính quyền. * Cách mạng giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam muốn dành được thắng lợi phải đoàn kết được với các dân tộc thuộc địa, giai cấp vô sản và nhân dân ưa chuộng hòa bình trên thế giới. Câu 3: Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam a) Những đặc trưng bản chất của CNXH - Chế độ xã hội do nhân dân lao động làm chủ: Nhà nước phải phát huy quyền làm chủ của nhân dân để huy động được tính tích cực và sáng tạo của nhân dân vào sự nghiệp xây dựng CNXH. - Có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ lực nhằm không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân lao động. - Có nền văn hóa tiên tiến với ba tiêu chí là dân tộc, khoa học và đại chúng. - Con người được giải phóng khỏi áp bức, bất công, làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, hạnh phúc và có điều kiện phát triển cá nhân. - Các dân tộc trong nước đoàn kết, giúp đỡ nhau cùng phát triển. - Có mối quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa tất cả các nước trên thế giới. - CNXH là công trình tập thể của nhân dân, do nhân dân tự xây dựng lấy dưới sự lãnh đạo của Đảng. Như vậy, theo Hồ Chí Minh, CNXH là một xã hội dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, đạo đức, văn minh, một chế độ xã hội ưu việt nhất trong lịch sử, một xã hội tự do và nhân đạo, phản ánh được nguyện vọng tha thiết của loài người. b) Mục tiêu xây dựng CNXH * Về chế độ chính trị: - Xây dựng xã hội do nhân dân lao động làm chủ. Nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình chủ yếu bằng Nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng. + Nhà nước của ta phải là Nhà nước dân chủ nhân dân dựa trên nền tảng liên minh công nông do giai cấp công nhân lãnh đạo. Và Nhà nước phải phát triển quyền dân chủ và sinh hoạt chính trị của nhân dân để phát huy tính tích cực và sáng tạo của toàn dân làm cho mọi công dân Việt Nam thực sư tham gia quản lý công việc Nhà nước, ra sức xây dựng CNXH. + Quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân, do vậy Chính phủ, cán bộ công chức phải là đầy tớ chung của nhân dân. . + Mọi công dân trong xã hội đều có nghĩa vụ lao động, nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc, tôn trọng và chấp hành pháp luật, tôn trọng và bảo vệ của công, đồng thời có nghĩa vụ học tập để nâng cao trình độ về mọi mặt để xứng đáng vai trò của người chủ. - Về kinh tế: xây dựng “một nền XHCN với công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, khoa học và kỹ thuật tiên tiến, được tạo lập trên cơ sở sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất. Nhưng ở thời kỳ quá độ vẫn tồn tại nhiều hình thức sở hữu. từ nông nghiệp đi lên thì tất yếu phải thực hiện công nghiệp hoá. - Về văn hóa xã hội: giải phóng con người khỏi mọi ràng buộc của tự nhiên, xã hội và của chính bản thân con người. Đồng thời xây dựng một nền văn hóa với tiêu chí CNXH về nội dung, về dân tộc và về hình thức. c) Động lực xây dựng đất nước CNXH - Phát huy sức mạnh đoàn kết của cả cộng đồng dân tộc- đây là sức mạnh con người trên bình diện cộng đồng, động lực chủ yếu để phát triển đất nước. Sức mạnh cộng đồng là sức mạnh của tất cả các tầng lớp nhân dân: công nhân, nông dân, trí thức, kể cả những nhà tư sản dân tộc, các tổ chức và đoàn thể, các dân tộc, các tôn giáo, đồng bào trong nước và đồng bào ở nước ngoài. - Phát huy sức mạnh con người với tư cách là cá nhân người lao động. Giữa cộng đồng và cá nhân có mối quan hệ chặt chẽ và trực tiếp. Có phát huy sức mạnh của cá nhân mới có sức mạnh cộng đồng. Để phát huy sức mạnh của cá nhân người lao động, theo Hồ Chí Minh: cần tác động vào nhu cầu và lợi ích của con người; đồng thời phải tác động vào các động lực chính trị- tinh thần. - Phát huy động lực tinh thần của con người thông qua việc sử dụng vai trò điều chỉnh của các nhân tố: đạo đức, phát huy dân chủ, lí tưởng, hoài bão sống của con người. - Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. - Đường lối chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước. - Khắc phục những trở lực kìm hãm sự phát triển của CNXH như tham ô, lãng phí tiền bạc, thời gian và sức lao động. Câu 4: Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường quá độ lên CNXH và vận dụng tư tưởng đó vào thực tiễn a) Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường quá độ lên CNXH * Thời kì quá độ: - Trong thời kì quá độ lên CNXH, cần nắm vững những quy luật chung và những quy luật đặc thù của mỗi nước khi quá độ đi lên CNXH. Hồ Chí Minh đã chỉ ra hai phương thức quá độ chủ yếu là: quá độ trực tiếp từ chủ nghĩa tư bản phát triển lên CNXH và quá độ gián tiếp từ nghèo nàn lạc hậu, tiến lên CNXH, qua chế độ dân chủ nhân dân. - Đi vào thời kỳ quá độ ở Việt Nam, Hồ Chí Minh đã chỉ ra đặc điểm và mâu thuẫn của xã hội Việt Nam. + Điểm xuất phát thấp: khi miền Bắc quá độ lên CNXH thì đặc điểm lớn nhất là “từ một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên CNXH không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa”. Đặc điểm này sẽ chi phối quy định, nội dung con đường, những hình thức và bước đi, cách làm CNXH ở Việt Nam. + Mâu thuẫn cơ bản: mâu thuẫn giữa yêu cầu phải tiến lên xây dựng một chế độ mới có kinh tế công nghiệp, nông nghiệp hiện đại, có văn hoá và khoa học tiên tiến với tình trạng lạc hậu kém phát triển, lại phải đối phó với các thế lực cản trở, phá hoại mục tiêu xây dựng thành công CNXH ở nước ta. + Hồ Chí Minh còn chỉ ra nhiệm vụ lịch sử của thời kỳ quá độ là “phải xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật của CNXH, đưa miền Bắc tiến dần lên CNXH, có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, có văn hoá và khoa học tiên tiến. Trong quá trình cách mạng XHCN, chúng ta phải cải tạo nền kinh tế cũ và xây dựng nền kinh tế mới mà xây dựng là nhiệm vụ chủ chốt và lâu dài”. - Thời kì quá độ tiến lên CNXH Việt Nam là một thời kì lịch sử lâu dài, phải trải qua nhiều chặng đường với các hình thức và bước đi khác nhau. * Về phương pháp, biện pháp, cách làm CNXH là lĩnh vực đòi hỏi tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo cao. Khi miền Bắc đi vào thời kỳ quá độ, Hồ Chí Minh đã chỉ ra những vấn đề cụ thể: - Bước đi và cách làm phải thể hiện được sự kết hợp giữa hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam “xây dựng CNXH ở miền Bắc, chiếu cố miền Nam”. - Khi miền Bắc có chiến tranh thì “vừa sản xuất, vừa chiến đấu”, “vừa chống Mỹ, cứu nước, vừa xây dựng CNXH”. - Từ một nước nông nghiệp lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá đi lên CNXH thì phải kết hợp cải tạo với xây dựng trên tất cả các lĩnh vực, mà xây dựng là chủ chốt và lâu dài. - Đào tạo được đội ngũ nguồn nhân lực đáp ứng được nhu cầu thực tiễn - Đẩy lùi được ba thứ giặc ngoại xâm: tham ô, lãng phí và quan liêu. b) Vận dụng - Giữ vững mục tiêu của CNXH. + Hiện nay, chúng ta đang tiến hành đổi mới toàn diện đất nước vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” là tiếp tục con đường cách mạng độc lập dân tộc gắn liền với CNXH mà Hồ Chí Minh đã lựa chọn. Đổi mới, vì thế, là quá trình vận dụng và phát triể