Lý thuyết logic học - Logic Học UEL

lOMoARcPSD| 69237702 NHỮNG QUY LUẬT (nguyên lý) CƠ BẢN CỦA TƯ DUY I. QUY LUẬT ĐỒNG NHẤT Đồng nhất được hiểu là coi các yếu tố có cùng bản chất là một. 1. Khái niệm: Một tư tưởng khi đã định hình thì phải luôn là chính nó, không được thay đổi. Ký hiệu: A↔A Tức: A phải đồng nhất với A về giá trị logic của nó. VD: "Ma" - Chủ nghĩa vô vật: sản phẩm của trí tưởng tượng. - Chủ nghĩa duy tâm: linh hồn con người sau khi chết. → Logic hình thức không ép buộc ta phải chọn nghĩa nào, nhưng một khi đã lựa chọn ý nghĩ nào để lập luận thì ý nghĩ đó phải luôn được cố định trong tư duy, không được nhập nhằng lúc nghĩa này lúc nghĩa kia. → Đầu vào và đầu ra phải thống nhất với nhau, một từ có thể có nhiều nghĩa nhưng trong quá trình phân tích và kết quả phải dựa trên 1 nghĩa thống nhất. 2. Các yêu cầu cơ bản: a) Yêu cầu 1: Phải có khái niệm thống nhất về các đối tượng mà ta đang tư duy về chúng. nắm vững bản chất Phải hoặc có cách hiểu thống nhất về đối tượng để tránh nhầm lẫn các đối tượng với nhau. Khi nào hiểu đúng bản chất của đối tượng ? → Khi đối tượng đó đã được quy ước thống nhất về mặt khoa học. Khi nào hiểu thống nhất về đối tượng? → Có những nhóm đối tượng khoa học còn tranh cãi hoặc những yếu tố mang tính chủ quan (tín ngưỡng, tâm linh, tôn giáo v.v) which is bất khả thi to hiểu đúng. VD: Hiểu thế nào đúng về "Ma", các yếu tố tâm linh, tôn giáo? Tình huống: Người chạy xe máy vi phạm Luật giao thông đường bộ bị cảnh sát giao thông ra hiệu lệnh dừng xe lập biên bản nộp phạt với số tiền một triệu đồng. Việc phạt tiền của cảnh sát giao thông có được coi là "hình phạt" hay không? - Bản chất việc phạt tiền của csgt và hình phạt là khác nhau. - Phạt tiền của csgt là biện pháp xử lý hành chính, hình phạt là biện pháp cưỡng chế của nhà nước. - Do Tòa án đưa ra dựa theo BLHS, hình phạt được thực hiện đối với những người có hành vi phạm tội vì vậy việc phạt tiền của cảnh sát giao thông không được coi là "hình phạt". → 2 yếu tố phân tách nhau, hoàn toàn không có sự đồng nhất. "Rượu" là đồ uống chứa cồn rượu. Rượu được sản xuất từ quá trình lên men, có hoặc không chưng cất từ tinh bột của các loại ngũ cốc, dịch đường của các loại cây và hoa quả. (Khoản 1 Điều 3 Nghị định 40/2008/NĐ-CP). Rượu thuộc lOMoARcPSD| 69237702 nhóm hàng hóa nhà nước hạn chế kinh doanh. Tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh rượu (bán buôn, bán lẻ) phải có giấy phép, trừ trường hợp sản xuất rượu thủ công tự tiêu dùng. (Khoản 1 Điều 4 Nghị định 40/2008/NĐ-CP). Cái nào sẽ làm cho NĐ 40 rất khó áp dụng trong thực tiễn ? → Vấn đề nằm ở cách định nghĩa rượu. Bia hay 1 số nước ép trái cây có cồn rượu mặc nhiên trở thành "rượu" → rơi vào K1 Đ4 ⇒buôn bán cũng phải có giấy phép. → Bà bán bia ôm, bán nước ép có cồn rượu, nhà tự ủ rượu cũng phải xin giấy phép → không khả thi, không rõ ràng. b) Yêu cầu 2: Không đồng nhất giữa hiện tượng và bản chất (về mặt khoa học) Hiện tượng không được coi là cơ sở để kết luận cho bản chất vì khoa học cần tư duy cẩn trọng, tuyệt đối chính xác. Lưu ý: tất cả những yếu tố tư duy nhanh theo kiểu kinh nghiệm nhìn dưới góc độ logic hình thức thì đều vi phạm vì đang đồng nhất giữa hiện tượng và bản chất. Ví dụ: Cha nào con nấy Đàn ông miệng rộng thì sang, đàn bà miệng rộng toang hoang cửa nhà. → kh phải lúc nào cũng đúng, khoa học cần sự tuyệt đối chính xác. "Nếu hiện tượng và bản chất của sự vật là nhất trí với nhau thì tất thảy khoa học sẽ trở nên thừa" - (C.Mác) Nguyên tắc: - Hiện tượng giống, bản chất khác: PHÂN TÁCH - Hiện tượng khác, bản chất giống: ĐỒNG NHẤT → Cơ sở đồng nhất hay phân tách: Bản chất của sự vật, hiện tượng. Tình huống: Có một ông vua nằm mơ có người nhổ hết răng của ông ta đi. Khi tỉnh dậy, ông ta đòi các cận thần đến giải mộng. Tể tướng nói: "Cả nhà bệ hạ sẽ chết trước bệ hạ". Nhà vua giận dữ, giết chết tể tướng. Sau đó vua lại gọi A-van-ti đến giải mộng. A-van-ti nói: "Bệ hạ sẽ trường thọ hơn hết thảy mọi người trong gia quyến". Vua vui vẻ hẳn lên, thưởng cho A-van-ti một áo gấm. → Ông vua vi phạm nguyên lý đồng nhất. → Tể tướng và A-van-ti đều cùng một nghĩa nhưng cách nói khác nhau, nhà vua không logic → Tư duy của nhà vua chỉ logic khi đều giết cả hai người hoặc đều thưởng áo gấm cho cả hai. → Sự phán đoán của tể tướng và A-van-ti đối với giấc mơ của nhà vua là không logic, không khoa học, không có cơ sở. Có diễn giả nói: "Hình như trên đời có luật bù trừ. Người ta bị mù một mắt thì mắt kia sẽ tinh hơn. Bị điếc một tai thì tai kia sẽ nghe rõ hơn,..." Nghe vậy, có thính giả kêu lên: "Rất đúng, tôi cũng thấy rằng nếu một người cụt chân thì y như rằng chân kia sẽ dài hơn." lOMoARcPSD| 69237702 → Người thính giả là người nói chân lý, không cãi được tuy nhiên người diễn giả nói về "luật bù trừ": mắt kia tinh hơn mắt người bình thường, tai kia nghe rõ hơn tai người bình thường, còn người thính giả lại nói về "sự thật": chân kia dài hơn chân cụt, chứ không dài hơn người bình thường. c) Yêu cầu 3: Không được đánh tráo tư tưởng, khái niệm, đối tượng. → Trong 1 quá trình tư duy: phải tư duy về đối tượng theo một ý nghĩa thống nhất và giữ nguyên ý nghĩa đấy trong toàn bộ quá trình tư duy. Không cố tình sử dụng nhập nhằng các nghĩa với nhau. - Cơ sở của thao tác đánh tráo: hai khái niệm có vỏ hình thức đồng nhất hoặc gần như đồng nhất với nhau. - Hệ quả: cố tình làm người khác nhận thức sai tư tưởng ban đầu. Tình huống: Tôi đã nhiều lần đặt câu hỏi cho các lớp học khi tham gia giảng bài ở đó rằng tại sao lại phê phán việc chạy chức chạy quyền. Trên thế giới này chạy chức chạy quyền nhiều chứ (?!). Obama phải "chạy" vào Nhà Trắng, Putin phải "chạy" vào Nhà Đỏ thì việc chạy vào chức, quyền của Việt Nam cũng là dễ hiểu. → "Chạy chức chạy qứyền": hối lộ → "chạy": hoạt động tranh cử Đến Đường Tăng đi lấy kinh cũng phải hối lộ, bước chân sang nước Phật đã phải hối lộ nên chuyện hối lộ xảy ra ngày nay là chuyện đương nhiên. → Đây là chuyện do tác giả Ngô Thừa Ân sáng tác, là hư cấu nên không thể làm cơ sở để suy ra việc hối lộ ngày nay. d) Yêu cầu 4: Ý nghĩa, tư tưởng tái tạo phải đồng nhất (về mặt bản chất) với ý nghĩa, tư tưởng ban đầu. → KHÔNG: thêm, bớt, cắt xén, thay đổi vị trí từ câu chữ → không làm thay đổi bản chất. VD: Bác sĩ dặn bệnh nhân: "Ăn cơm không được uống rượu." - Thêm 1: "Ăn cơm không, được uống rượu" → vi phạm Thêm 2: "Ăn cơm không được, uống rượu" → vi phạm - Thêm 3: "Ăn cơm, không được uống rượu" → làm rõ thêm bản chất e) Yêu cầu 5: Câu chữ dùng để diễn đạt phải phản ánh tuyệt đối chính xác nội dung tư tưởng. Một hình thức ngôn ngữ chỉ được phép thể hiện một nội dung. → Cần thận trọng kiểm tra để đảm bảo một hình thức ngôn ngữ xác định chỉ dung chứa một nội dung ngữ nghĩa duy nhất. Phân tích tình huống lOMoARcPSD| 69237702 "Khoản 3, Điều 664, chương 7 của Đạo luật sửa đối Maine quy định người lao động sẽ không được hưởng lương tăng ca khi thực hiện các công việc sau: "Việc đóng hộp (1), xử lý (2), bảo quản (3), làm đông (4), làm khô (5), tiếp thị (6), lưu trữ (7), đóng gói để vận chuyển (8) hoặc phân phối các sản phẩm (9): a) Nông sản tươi sống; b) Thịt và cá tươi sống; c) Thực phẩm dễ hư hỏng". Kevin O'Connor, tài xế phân phối mặt hàng sữa cho công ty sữa Oakhurst ở bang Maine nhận thấy mình không được công ty trả lương gấp 1,5 lần cho những ngày làm thêm giờ, trong khi nhiều ca làm thêm lên tới 10-12 hoặc thậm chí 14 tiếng một ngày. Số (9) có 2 cách hiểu: 9.1: việc đóng gói để vận chuyển và việc phân phối các sản phẩm tách biệt nhau. 9.2: đóng gói để vận chuyển hoặc đóng gói để phân phối. a. Nếu là tài xế thì nên lập luận như thế nào để bảo quản quyền lợi của mình? → Theo luật quy định thì việc "đóng gói" cho mục đích vận chuyển và "đóng gói" cho mục đích phân phối. Tài xế phải giải thích việc mình làm không nằm trong danh sách trên. Giải thích theo 9.2 b. Nếu là ông chủ hãng sữa Oakhurst thì lập luận như thế nào để không phải bồi thường tiền cho tài xế? → Theo luật quy định thì việc "đóng gói" cho mục đích vận chuyển và việc phân phối các sản phẩm là 2 việc không được hưởng lương tăng ca. Việc phân phối tách biệt với việc đóng gói để vận chuyển → việc tài xế làm nằm trong danh sách trên c. Nếu là thẩm phán thì phán quyết cuối cùng là như thế nào? → Giống Bộ luật Lao động, nên sẽ bảo vệ người lao động nên tài xế sẽ thắng. Thẩm phán sẽ bảo vệ người tài xế vì đó là quyền lợi chính đáng của người lao động. VD: Xem xét Điều 132 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 Người nào thấy người khác đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, tuy có điều kiện mà không cứu giúp dẫn đến hậu quả người đó chết, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm. Chú ý: thấy ở đây không nhất thiết là thấy bằng mắt, thấy được hiểu là biết. II. QUY LUẬT CẤM MÂU THUẪN (Quy luật phi mâu thuẫn) Mâu thuẫn = Mâu + Thuẫn. Mâu thuẫn (nói chung) là sự tồn tại song song của các mặt đối lập trong bản thân sự vật hoặc các sự vật với nhau. lOMoARcPSD| 69237702 Logic hình thức chỉ xem xét mâu thuẫn logic, tức những mâu thuẫn bên trong tư tưởng, mâu thuẫn của quá trình nhận thức. (bên trong tư tưởng của một người, không liên quan tới bên ngoài). Ví dụ: A nói “Mặt trời mọc ở đằng Đông”, B thì khăng khăng cho rằng “Mặt trời mọc ở đằng tây” → không phải mâu thuẫn logic. Nếu trong đầu ai đó vẫn đang nhất quyết một tư tưởng, cho dù nó có vô lý thì đó cũng không phải là mâu thuẫn logic. Nội dung nào thể hiện mâu thuẫn logic? 1 Đêm qua trong lúc ngủ say tôi mơ thấy tên trộm rón rén đi vào nhà. 2 Đêm qua trong lúc ngủ say tôi thấy tên trộm rón rén đi vào nhà. → k có cơ sở để biết cái nào đúng, cái nào sai, nếu cả 2 cùng đúng là mâu thuẫn logic 3 Ông nói gà, Bà nói vịt. → k là mâứ thứân logic. 1. Khái niệm: - Hai phán đoán mâu thuẫn nhau phản ánh cùng một đối tượng trong cùng một thời gian và cùng một mối quan hệ thì không thể đồng thời đúng. + Không thể có chuyện tư tưởng A và tư tưởng không A đồng thời đúng: 〜 (A ៱ 〜 A) 〜 - Trời nắng mâu thuẫn với trời k nắng Mâu thuẫn (nói chung) là sự tồn tại của các mặt đối lập trong bản thân sự vật hoặc các sự vật với nhau. Các loại mâu thuẫn: Mâu thuẫn biện chứng và mâu thuẫn logic. Logic hình thức chỉ xem xét mâu thuẫn logic tức những mâu thuẫn bên trong tư tưởng, mâu thuẫn của quá trình nhận thức. 2. Yêu cầu cơ bản: a) Yêu cầu 1: Không được có mâu thuẫn logic trực tiếp trong tư duy → Không được đồng thời khẳng định và phủ định một tư tưởng nào đó. Khi một chuyện vừa A vừa không A Phân tích tình huống: (1) A: Trên đời này làm gì có tồn tại thứ gọi là niềm tin. B: Anh có tin chắc vậy không? A: Tin. lOMoARcPSD| 69237702 (2) Trong một kỳ họp quốc hội, một vị đại biểu nọ, sau khi bị chỉ tríchvì đã thất hứa quá nhiều, đã phát biểu một câu như sau: "Tôi xin hứa với quốc hội từ nay trở về sau tôi sẽ không hứa nữa. Tôi hứa đấy." b) Yêu cầu 2: Không được đồng thời khẳng định tư tưởng và phủ định hệ quả tất yếu của điều vừa khẳng định đó. → lỗi mâu thuân logic gián tiếp Về nguyên tắc, nếu A đúng thì hệ quả A’ đúng. VD: trời mưa đúng → hệ quả tất yếu: đường ướt. Mâu thuẫn khi: vừa miệng mình nói A nhưng ng ta kh thấy hệ quả A’ hoặc nói A nhưng lại khẳng định điều mâu thuẫn với hệ quả. (1) Lời nói của Đức Phật với quỷ Mala: "(...) Ta không cần danh vọng,Mala, mi hãy thuyết những điều đó với những kẻ hám danh vọng. (...) Thành đạt, danh tiếng, danh dự và vinh quang chỉ là sự hư ảo, sự thắng lợi của kẻ này là thất bại của người kia. (...) Ta trải cơ mạn xa để chiến đấu với người đây. Ta thà chết vinh trong trận chiến, còn hơn sống nhục trong đầu hàng." (Daisaku Ikeda Quan điểm của tôi về cuộc đời Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, tr.91) → Đức Phật có mâu thuẫn logic không ? Không biết được vì đây là lời của con cháu đời sau tái tạo lại ⇒chưa xác thực được. Lưu ý: logic chỉ cung cấp nguyên lí nhận biết mâu thuẫn, còn để chỉ ra được sự mâu thuẫn đó thì đôi khi là việc kết nối các tri thức có liên quan. Ví dụ: bên dưới (2) Một tờ báo mạng đã viết: "Fox News đưa tin, Haiden Morgan chào đời trong hoàn cảnh ít ai ngờ đến. Trong chuyến du hành 7 ngày trên biển bằng con tàu Royal Ca