Note các lý thuyết các chương NMLH - Nhập Môn Luật Học UEL

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC ● Khái niệm nhà nước(bỏ) ○ Là1 tổ chức quyền lực đặc biệt của quyền lực chính trị, 1 lớp ngườiđượctáchratừXH ○ Nhằm tổ chức vàquản lí XH -> Phục vụ cho lợi ích chung ○ Nhằm phục vụ cho lợi ích của giai cấp cầm quyền trong XH ● NguồngốcNhàNước* ○ Tiền đề xã hội: sự phân hóa xã hội thành các giai cấp đối kháng và mâu thuẫn giữa các giai cấp ngày càng gay gắt và gay gắt đến mức không thể điều hòa được nữa. ○ Tiền đề kinh tế: chế độ tư hữu về tài sản. ○ Các Thuyết: HỌC THUYẾT THUYẾT THẦN HỌC ĐẠI DIỆN NỘI DUNG ƯU ĐIỂM - NN là do thượng đế sáng tạo ra Phù hợp với nhận Chưa giải thích thức của con đúng đắn và khoa Ph.Acvin, - NN là lực lượng siêu nhiên Masiten, Koct - Quyền lực NN là vĩnh cửu người của thời đại học về nguồn gốc ra lúc bấy giờ đời NN. NN xuất hiện từ - NN ra đời là sản phẩm của sự phát triển gia đình quyền lực NN nhu cầu quản lý xã hội, bảo vệ an Aristotle, về cơ bản giống như quyền lực THUYẾT GIA Mikhailop, của người đứng đầu trong gia đình toàn cho mọi TRƯỞNG người và bảo vệ lợi ích chung - NN ra đời là sản phẩm của một - Quyền lực của hợp đồng được ký kết giữa những NN chỉ có thể con người sống trong trạng thái tự được thực hiện nhiên không có NN. khi có sự đồng - Nhà nước thể hiện và bảo vệ lợi thuận của nhân John Locke, ích của các thành viên trong xã dân THUYẾT KHẾ ƯỚC XÃ Montesqiueu, hội. Chủ quyền NN thuộc về nhân - Mang tính nhân Rousseau dân và nếu như vai trò của NN văn và tiến bộ HỘI không được giữ vững, các quyền tự nhiên bị vi phạm thì khế ước sẽ mất hiệu lực và nhân dân có quyền lật đổ NN và ký kết thỏa ước mới. - NN ra đời là kết quả của việc sử Nhận thức được THUYẾT BẠO LỰC NHƯỢCĐIỂM E.Đuyrinh dụng bạo lực của thị tộc này đối với thị tộc khác mà thị tộc chiến thắng đã nghĩ ra bộ máy NN để trấn áp thị tộc chiến bại Chưa giải thích đúng đắn và khoa học về nguồn gốc ra đời NN. Chưa giải thích đúng đắn và khoa học về nguồn gốc ra đời NN. Chưa giải thích vai trò của bạo lực đúng đắn và khoa trong quá trình học về nguồn gốc ra hình thành NN đời NN. 1 HỌC THUYẾT CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN ** - NN không phải là một hiện Giải thích đúng tượng tồn tại vĩnh cửu và bất biến. đắn và khoa học - NN chỉ ra đời khi XH phát triển về nguồn gốc ra đến một giai đoạn nhất định, giai đời NN. Engels, K. đoạn XH phân chia giai cấp và Marx, Lenin đấu tranh giai cấp - NN là một phạm trù lịch sử, NN luôn vận động, phát triển và tiêu vong khi điều kiện khách quan cho sự tồn tại của NN không còn. Chưa bao hàm hết các trường hợp xuất hiện NN ở các quốc gia trên thế giới. ● Đặc trưng Nhà Nước:* ○ Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực dogiaicấpthống trị lập ra để duy trì việc thống trị về kinh tế, chính trị, tư tưởng đối với toàn bộ xã hội. ○ Có chủ quyền quốc gia. ○ Quản lý dân cư theo các đơn vị hành chính lãnh thổ. ○ Thiết lập quyền lực công cộng đặc biệt → độcquyềnsửdụngsức mạnh cưỡng chế.. ○ Ban hành luật pháp và đặt ra thuế, thu thuế. ● BảnchấtcủaNhà Nước* ○ Tính giai cấp: ■ Nhà nước là sản phẩm của xã hội có giai cấp. ■ Nhà nước là bộ máy trấn an đặc biệt của giai cấp này đối với giai cấp khác. ○ Tính xã hội: ■ Nhà nước là một tổ chức quyền lực công cộng, là phương thức tổ chức bảo đảm lợi ích chung của xã hội. → NN là một hiện tượng phức tạp và đa dạng, nó vừa mang bản chất giai cấp, vừa mang bản chất xã hội. ● Chức năng của nhà nước: (bỏ) ○ ○ Đối nội: lànhững mặt hoạt động chủ yếu của NN trong nội bộ đất nước. ■ Chức năng kinh tế. ■ Chức năng xã hội. ■ Chức năng đảm bảo sự ổn định, an ninh chính trị. ■ Chức năng bảo vệ PL. Đối ngoại: thể hiện vai trò của NN trong quan hệ với các NN và dân tộc khác ■ Bảo vệ Tổ quốc. ■ Thiết lập củng cố phát triển quan hệ đối ngoại. ■ Tham gia bảo vệ hòa bình và tiến bộ thế giới. ● Kiểu nhà nước: (bỏ) ○ Kháiniệm: ■ Kiểu nhà nước là một nhóm các NN tồn tại, phát triển trong một hình thái KT-XH nhất định, nghĩa là chúng có cùng những đặc điểm cơ bản đặc thù giống nhau, thể hiện tập trung ở cơ sở kinh tế và tính giai cấp của các NN đó. 2 ○ Các kiểu nhà nước: ■ XHCN←TBCN (Tư sản) ← Phong kiến ← Chủ nô. ● Hình thức Nhà Nước* (Chỉ quan tâm Hình thức Chính Thể) ○ Khái niệm: là cách thức tổ chức quyền lực NN và nhữngphươngpháp để thực hiện quyền lực NN. Hình thức ○ cấu trúc (bỏ) ○ Hình thứcChính thể * (cách tổ chức và trình tự để lập ra các cơ quan tối cao của NN và xác lậpnhữngmốiquanhệ cơ bản) 3 CHÍNH THỂ QUÂN CHỦ CHÍNH THỂ QUÂN CHỦ TUYỆT ĐỐI (CHUYÊN CHẾ) -Vua cóquyềnlực tuyệt đối (nắm giữ 03 quyền lực. nhánh Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp) Không tồn tại Oman, Saudi Arabia, Brunei, Xu Đăng, Qatar, Ả Rập Xê-Út CHÍNH THỂ CỘNG HÒA CHÍNH THỂ QUÂN CHỦ HẠN CHẾ (LẬP HIẾN) - Vua bị hạn chế - Quyền lực được san sẻ cho các cơ CỘNG HÒA TỔNG THỐNG - Tổng thống và Nghị viện đều do Nhân dân trực tiếp bầu ra CỘNG HÒA ĐẠI NGHỊ - Nghị viện do Nhân dân trực tiếp bầu ra CỘNG HÒA HỖN HỢP - Tổng thống và Nghị viện đều do Nhân dân bầu ra -Nghị viện bầu ra -Tổng thống là - Tổng thốnglà nguyên thủ quốc gia nguyên thủ quốc nguyên thủ quốc gia - Vua mang tính biểu đồng thời đứng đầu gia đồng thời đứng đầu tượng. nhánh hành pháp nhánh hành pháp - Nghị viện bầu ra - Thủ tướng Chính Thụy Điển, Anh, Thủ tướng và Thủ phủ do Nghị viện bầu Canada, Bỉ, Đan Lebanon, tướng đứng đầu Mạch, TBN, NB, Uzbekistan, nhánh hành pháp - Chính phủ chịu Philippines, Brazil New Zealand,... trách nhiệm trước (Chính phủ) Nghị viện và Tổng quan khác. Anh, Nhật Bản, Bỉ, Thái Lan, Campuchia thống - Tổng thống có quyền giải tán Nghị viện Lưỡng tính (hỗn hợp): Nga, Pháp, Nga, Hàn Quốc, Singapore, Phần Lan, Bồ Đào Nha, Ai len, Ai-xơ-Len,.. Chính thể quân chủ Chính thể cộng hòa - Là chính thể mà toàn bộ hoặc một phần quyền lực tối cao của nhà nước được trao cho một cá nhân (vua, quốc vương...) theo phương thức chủ yếu là cha truyền con nối (thế tập). - Là chính thể mà quyền lực tối cao của nhà nước được trao cho một hoặc một số cơ quan theo phương thức chủ yếu là bầu cử. - Chủ thể nắm giữ quyền lực tối cao của nhà nước là một cá nhân (vua, hoàng đế, quốc vương...). - Chủ thể nắm giữ quyền lực tối cao của nhà nước là một cơ quan (ví dụ: Quốc hội của Việt Nam) hoặc một số cơ quan (ví dụ: Nghị viện, Tổng thống và Tòa án tối cao ở Mỹ). - Phương thức trao quyền lực tối cao cho nhà vua chủ yếu là cha truyền con nối, ngoài ra, có thể bằng chỉ định, suy tôn, tự xưng, được phong vương, bầu cử hoặc tiếm quyền... - Phương thức trao quyền lực cho cơ quan quyền lực tối cao là bằng bầu cử (ví dụ ở Việt Nam) hoặc chủ yếu bằng bầu cử (ví dụ ở Mỹ). - Thời gian nắm giữ quyền lực tối cao là suốt đời và có thể truyền ngôi cho đời sau. - Thời gian nắm giữ quyền lực tối cao là chỉ trong một thời gian nhất định (theo nhiệm kỳ) và không thể truyền lại chức vụ cho đời sau. - Nhân dân không được tham gia vào việc lựa chọn nhà vua cũng như giám sát hoạt động của nhà vua. - Nhân dân được tham gia bầu cử và ứng cử vào cơ quan quyền lực tối cao của nhà nước cũng như giám sát hoạt động của cơ quan này. - Chính thể quân chủ gồm các dạng: quân chủ - Chính thể cộng hòa gồm hai dạng: cộng hòa quý 4 chuyên chế (tuyệt đối) và quân chủ hạn chế (tương đối). Riêng chính thể quân chủ hạn chế lại có ba biến dạng là quân chủ đại diện đẳng cấp, quân chủ nhị hợp (nhị nguyên) và quân chủ đại nghị (nghị viện). tộc và cộng hòa dân chủ. Riêng chính thể cộng hòa dân chủ lại có các dạng tương ứng với các kiểu nhà nước là cộng hòa chủ nô, cộng hòa phong kiến, cộng hòa tư sản và cộng hòa xã hội chủ nghĩa. ○ Chế độ chính trị (là toàn bộ các phương pháp, cách thức, phương tiện mà các cơ quan nhà nước sử dụng để thực hiện quyền lực NN): ■ Chế độ Dân chủ. ■ Chế độ phản Dân chủ. ● Bộ máy nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam * ○ Kháiniệm : ■ Là một hệ thống các cơ quan thuộc nhiều ngành, nhiều cấp khác nhau, được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc chung thống nhất, nhằm thực hiện những mục tiêu do bản chất giai cấp của NN XHCN quy định. ○ Bản chất: ■ Mang tính giai cấp. ■ Bản chất bao trùm chi phối mọi lĩnh vực của đời sống nhà nước hiện nay là nhân dân. ■ Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước. ■ Là NN của all các dân tộc cùng sinh sống trên lãnh thổ VN tổ chức và hoạt động trên cơ sở nguyên tắc bình đẳng trong mối quan hệ giữa nhà nước và công dân. ■ Dân chủ rộng rãi trong lĩnh vực kinh tế xã hội, thực hiện chính sách đối ngoại hòa bình, hữu nghị, mở rộng giao lưu và hợp tác. ○ Chức năng: (bỏ) ■ Đối nội: ● Bảo vệ trật tự PL, các quyền và lợi ích cơ bản của công dân. ● Giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, trấn an sự phản kháng của giai cấp bóc lột đã bị lật đổ và âm mưu phản CM khác. ● Bảo vệ trật tự PL, các quyền và lợi ích cơ bản của công dân. ■ Đối ngoại: ● Bảo vệ Tổ quốc, độc lập dân tộc, chủ quyền QG và ổn định hòa bình đất nước. ● Mở rộng và tăng cường tình hữu nghị, hợp tác với các nước khác theo nguyên tắc bình đẳng cùng có lời, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau. ○ Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động (Hiến pháp 1992) (bỏ) ■ All quyền lực NN thuộc về nhân dân. ■ Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với NN. ■ Tập trung dân chủ. ■ Pháp chế XHCN. ○ Các cơ quan trong bộ máy nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam Quốc hội → nhân dân cả nước bầu ra → thể hiện ý chí, nguyện vọng của toàn dân. ■ Hội đồng nhân dân các cấp → nhân dân bầu ra. ■ Chủ tịch nước do Quốc hội bầu ra trong số các đại biểu quốc hội. ■ 5 QUAN TRỌNG ĐỌC ĐI 1. Tổng công ty hàng không ViệtNam(VNA)không phải là cơquannhà nước vì thiếu yếu tố quyền lực nhà nước và yếu tố quản lý xã hội. 2. Bộ Tư pháp là cơ quan nhà nước vì có quyền lực nhà nước và chức năng quản lý xã hội. 3. ĐCSVN là tổ chức chính trị thuộc hệ thống chính trị không phải là cơ quan nhà nước thuộc BMNNVN. 4. Công đoàn Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội thuộc Mặt trận tổ quốc Việt Nam mà không phải là cơ quan nhà nước thuộc BMNNVN. 5. Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của Việt Nam. Nhiệm kỳ của mỗi khóa Quốc hội là 05 năm. 6. Bộ chính trị là cơ quan thuộc ĐCSVN mà không thuộc BMNNVN. 7. Bộ công an là cơ quan nhà nước thuộc Chính phủ. 8. ĐHQG TP. HCM là đơn vị sự nghiệp công lập không phải là cơ quan nhà nước thuộc BMNNVN. 9. Văn phòng Chính phủ là cơ quan ngang Bộ thuộc Chính phủ. Chủ nhiệm VPCP do Chủ tịch nước bổ nhiệm theo đề nghị của Thủ tướng Chính phủ và được Quốc hội phê chuẩn. 10. Đại biểu Quốc hội và Đại biểu HĐND là do nhân dân bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. 11. Thủ tướng Chính phủ do Quốc hội bầu trong số các Đại biểu Quốc hội theo đề nghị của Chủ tịch nước, là người đứng đầu nhánh hành pháp. 12. Chủ tịch nước do Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm. Chủ tịch nước bắt buộc phải là Đại biểu Quốc hội. 13. Nền tảng của Nhà nước CHXHCN Việt Nam là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức. 14. Quốc hội có quyền ra quyết định đại xá. Chủ tịch nước có quyền ra quyết định đặc xá. 15. Kiểm toán nhà nước là cơ quan thuộc Quốc hội mà không phải là cơ quan hành chính thuộc Chính phủ. 16. Viện kiểm sát nhân dân thực hiện quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. 17. UBND phường Linh Xuân do HĐND phường Linh Xuân bầu, chịu trách nhiệm trước HĐND cùng cấp và UBND Quận Thủ Đức (nay là Tp. Thủ Đức). 18. TAND là cơ quan tư pháp của nước CHXHCN Việt Nam. 19. Chủ tịch nước có quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Bộ trưởng và được Quốc hội phê chuẩn. 20. Ủy ban dân tộc, Ngân hàng NNVN, Thanh tra chính phủ, và Văn phòng chính phủ là cơ quan ngang bộ thuộc Chính phủ. 21. Thành viên của UBTVQH không thể đồng thời là thành viên của Chính phủ. 22. Quốc hội có quyền làm luật. Chủ tịch nước có quyền công bố Hiến pháp, Luật, pháp lệnh. 6