Lý thuyết STKN - Sáng Tạo Khởi Nghiệp UEL

lOMoARcPSD| 60773069 CHƯƠNG 1: TƯ DUY SÁNG TẠO (Thinking out of the box) 1. Khái niệm tư duy sáng tạo Tư duy sáng tạo là quá trình hoạt động của con người tạo ra những giá trị vật chất, tinh thần mới về chất. Tiêu chí sáng tạo là “tính mới lạ” và “tính có giá trị” (có ích lợi hơn, tiến bộ hơn so với cái cũ). lOMoARcPSD| 60773069 2. Ba thành phần của tư duy sáng tạo 3. Năm cấp độ của tư duy sáng tạo Cấp độ 1: “Nhận ra nhu cầu cần có cách tiếp cận mới”: – Xem xét lại cách tiếp cận truyền thống và tìm các giải pháp có thể có; – Sẵn sàng đón nhận ý tưởng mới Cấp độ 2: “Thay đổi các cách tiếp cận hiện có” – Phân tích những điểm mạnh và điểm yếu của các cách tiếp cận hiện có; – Thay đổi và làm cho các cách tiếp cận hiện có thích hợp hơn với nhu cầu; Cấp độ 3: “Đưa ra cách tiếp cận mới” – Tìm kiếm các ý tưởng hoặc giải pháp đã có tác dụng trong các môi trường khác để áp dụng – Vận dụng các giải pháp đang có theo cách mới lạ hơn nhằm giải quyết vấn đề với hiệu quả cao hơn Cấp độ 4: “Tạo ra khái niệm mới” – Tổng hợp các khái niệm cần thiết để định hình một giải pháp mới; – Tạo ra các mô hình và phương pháp mới Cấp độ 5: “Nuôi dưỡng sự sáng tạo” – Khuyến khích mọi người thử nghiệm ý tưởng mới khác hẳn cách làm truyền thống – Hỗ trợ cho việc thử nghiệm ý tưởng mới nhằm biến ý tưởng thành hiện thực. 4. Yếu tố thúc đẩy tư duy sáng tạo • Tin tưởng mình có khả năng sáng tạo • Nắm bắt kịp thời ý tưởng • Đa dạng hóa phương án • Thay đổi môi trường mới • Tự tin vào bản thân lOMoARcPSD| 60773069 • Hình thành nhóm nghiên cứu • Cần trau dồi, rèn luyện tư duy sáng tạo thông qua các hoạt động tập luyện não bộ, ví dụ : Tư duy tích cực, Tăng cường sức khỏe 5. Rào cản đối với tư duy sáng tạo • Lối mòn tư duy • Tin vào kinh nghiệm • Sợ thất bại • Sợ bị chê cười • Không muốn chấp nhận những ý tưởng khác thường • Chấp nhận sự sẵn có 6. Phương pháp tư duy sáng tạo và các bài thực hành a) Động não (Brainstorming): Alex Osborn – 1941 Là quá trình sáng tạo nhằm tìm ra giải pháp hoặc ý tưởng mới thông qua hoạt động trao đổi của nhóm một cách "kịch liệt" và "tự do". Nghĩ đến đâu, nói đến đó và tìm ra càng nhiều ý tưởng càng tốt, cho dù ý nghĩ đó điên rồ hay kém khả thi. Việc phân tích, bàn luận hoặc chỉ trích/bình luận chỉ được phép thực hiện khi chuyển sang giai đoạn đánh giá kết quả. b) Sơ đồ tư duy (Mindmap): Tony Buzan - 1970 - Một phương pháp ghi chép giúp tận dụng được khả năng ghi nhớ của trí não, giúp người tư duy nắm bắt được vấn đề, nội dung và liên kết được những đối tượng đơn lẻ lại với nhau thông qua hình ảnh, màu sắc, những keywords và những đường nối, mũi tên… c) Kỹ thuật SCAMPER: Alex Faickney Osborn - 1953 Là phương pháp tư duy sáng tạo nhằm cải thiện sản phẩm, quy trình, dịch vụ… đã có hay dự tính phát triển, dựa vào kỹ thuật công não để tìm ra nhiều phương án giải đáp hàng loạt câu hỏi. Các câu hỏi được đặt ra theo trình tự với mục tiêu thu thập nhiều ý tưởng theo khả năng cho phép. Công cụ SCAMPER lOMoARcPSD| 60773069 CHƯƠNG 2: KỸ THUẬT KÍCH NÃO (Brainstorming) “Vai trò của người dẫn đầu sáng tạo không phải là đưa ra tất cả các ý tưởng, mà là kiến tạo một môi trường để mọi thành viên có thể đưa ra ý tưởng và cảm thấy mình có giá trị.” – Ken Robinson 1. Đa dạng ý tưởng và sáng tạo 1.1. Kích não là gì? Alex Osborn sáng tạo thuật ngữ Brainstorm (kích não, động não) vào năm 1953 “là một kỹ thuật tư duy sáng tạo để nảy ra những ý tưởng mới và đưa ra nhiều giải pháp hiệu quả cho một vấn đề cụ thể. - Mọi người đều được khuyến khích đưa ra những suy nghĩ, quan điểm tự do mà không có sự phán xét, thúc đẩy sự cởi mở, đổi mới.” 1.2. Khi nào đa dạng ý tưởng và sáng tạo - Ý tưởng thường xuất hiện khi não và cơ thể ở trạng thái thư giãn và thoải mái - Thông thường, ý tưởng có thể đến ngay cả khi chúng ta không mong đợi Hãy có thật nhiều ý tưởng => lọc ra các ý tưởng đột phá nhất - Năm thời điểm tốt nhất để hình thành ý tưởng: + Khi bạn có cảm hứng + Khi bạn chìm sâu trong một dự án/vấn đề cụ thể + Khi bạn hợp tác với đồng nghiệp/đối tác + Khi bạn thảo luận và đưa ra ý tưởng của mọi người + Khi bạn cảm thấy hạnh phúc và phấn chấn 1.3. Bốn nguyên tắc của kỹ thuật Brainstorm - Nguyên tắc 1: Chú trọng số lượng: Hãy giữ tư duy “không gì là không thể” Nguyên tắc 2: Cho phép những cách nghĩ điên rồ nhất: + Cởi bỏ những rào cản và thành kiến sẵn có lOMoARcPSD| 60773069 + Nới rộng không gian + Tạo điều kiện để khám phá những ý tưởng táo bạo và thậm chí “điên rồ” Nguyên tắc 3: Ngưng phán xét: Tạm thời dừng việc phân tích và đánh giá đúng sai nuôi dưỡng cảm hứng tự do phát triển nhiều ý tưởng hơn nữa. - Nguyên tắc 4: Kết hợp và phát triển ý tưởng theo nhiều cách khác nhau: Những ý tưởng bình thường, kể cả những ý tưởng tồi, có thể là bước đệm cho những ý tưởng sáng tạo và đột phá. 1.4. Quy trình năm bước thực hiện Brainstorming Bước 1: Chuẩn bị cho quá trình Brainstorming - Xác định mục tiêu: rõ ràng, cụ thể và khả thi để tất cả thành viên trong nhóm đều hiểu và hướng tới. - Lựa chọn đội ngũ tham gia: đa dạng về kiến thức, kỹ năng, và kinh nghiệm để giúp đưa ra nhiều ý tưởng độc đáo và đa dạng hơn. - Chuẩn bị không gian: thoải mái và linh hoạt, với đủ bảng, giấy, bút và các công cụ hỗ trợ khác. Đảm bảo đủ chỗ ngồi và tham gia vào quá trình brainstorming. - Thời gian: Xác định thời gian tùy thuộc vào mục tiêu và nội dung cần thảo luận. Thông thường kéo dài từ 30 phút đến 1 giờ. Bước 2: Thiết lập quy tắc chung - Không phán xét: Tạo môi trường thân thiện và cởi mở, thoải mái đưa ra ý tưởng mà không bị phán xét. - Tôn trọng ý kiến của người khác: Lắng nghe và tôn trọng ý kiến của mọi người, dù đó có thể là ý tưởng khác biệt hay không thông thường. - Khuyến khích sự đa dạng: Đừng ngại đưa ý tưởng có vẻ điên rồ hay không thực tế. - Xây dựng ý tưởng dựa trên ý tưởng của người khác: sử dụng các ý tưởng là nền tảng để phát triển và mở rộng ra ý tưởng mới. Kết hợp và kết nối các ý tưởng để tạo ra giải pháp toàn diện hơn. Bước 3: Tiến hành Brainstorming Tạo ra ý tưởng: + Áp dụng nhiều kỹ thuật khác nhau để tạo ra ý tưởng + Suy nghĩ và ghi chép ý tưởng cá nhân trước khi thảo luận nhóm. + Nhóm sẽ có nhiều lựa chọn hơn khi mọi người chia sẻ ít nhất một vài ý tưởng cá nhân của họ. - Giao tiếp: Thể hiện ý tưởng của mình một cách rõ ràng và ngắn gọn, để người khác dễ dàng hiểu và ghi nhớ. - Ghi chép ý tưởng: Ghi lại mọi ý tưởng lOMoARcPSD| 60773069 - Sắp xếp ý tưởng theo thứ tự: Theo thứ tự liên quan đến mục tiêu của buổi brainstorming. Bước 4: Phân tích và đánh giá ý tưởng - Xem xét mục tiêu: Xem xét lại mục tiêu của buổi brainstorming và so sánh với các ý tưởng đã đưa ra. - Đánh giá ý tưởng: Dựa trên tính khả thi, độ sáng tạo, tác động và chi phí, đánh giá và lựa chọn những ý tưởng tiềm năng nhất. - Thảo luận: + Nhóm thảo luận và đưa ra ý kiến về các ý tưởng đã lựa chọn. + Tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu và cải tiến của từng ý tưởng Bước 5: Lên kế hoạch thực hiện - Xây dựng kế hoạch: + Xây dựng một kế hoạch chi tiết để thực hiện ý tưởng. + Bao gồm các bước thực hiện, thời gian, nguồn lực và trách nhiệm của từng thành viên. - Theo dõi và đánh giá: + Theo dõi tiến độ và đánh giá từng bước để đảm bảo rằng mọi việc diễn ra đúng hướng và đạt được mục tiêu đề ra. - Thích ứng và cải tiến: + Thay đổi và cải tiến ý tưởng nếu nhận thấy rằng nó không mang lại kết quả như mong đợi. + Sẵn sàng thích ứng với các thách thức và thay đổi để đạt được kết quả tốt nhất. 2. Các phương pháp thúc đẩy phát triển ý tưởng 2.1. 5W1H: Cái gì, Tại sao, Ở đâu, Ai, Khi nào và Như thế nào (What, Why, Where, Who, When and How) 2.2. Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy Phương pháp 06 chiếc mũ tư duy là một phương pháp hỗ trợ tư duy và ra quyết định được Tiến sĩ Edward de Bono phát triển vào năm 1980. - Mũ trắng - Trung lập và khách quan: Xử lý thông tin cần thiết, đánh giá khách quan trên dữ kiện có sẵn. - Mũ đỏ - Cảm xúc và trực giác: Đánh giá vấn đề dựa trên trực giác và cảm xúc. - Mũ vàng - Tích cực và lạc quan: Nêu lên những suy nghĩ, quan điểm tích cực, lạc quan về vấn đề. - Mũ đen - Thận trọng và tiêu cực: Tiên lượng các tình huống xấu, tiêu cực có thể xảy ra. - Mũ xanh lá cây -Tư duy sáng tạo: Tìm kiếm ý tưởng, giải pháp mới để giải quyết vấn đề. lOMoARcPSD| 60773069 - Mũ xanh biển - Điều khiển và tổ chức: Điều khiển quá trình brainstorming, tổng hợp, đánh giá các ý kiến và đưa ra phương án giải quyết cuối cùng. 3. NÊN và KHÔNG NÊN trong giai đoạn phát triển ý tưởng 3.1. NÊN - Thiết lập môi trường phù hợp cho sáng tạo - Giữ tư duy cởi mở - Tạm thời ngừng phán xét và đánh giá - Phát triển ý tưởng cá nhân trước, sau đó theo nhóm - Tạo điều kiện để mọi cá nhân được tham gia - Chú trọng vào số lượng - Cho phép bản thân hình dung thử nghiệm (trạng thái mơ mộng của tâm trí) - Mở rộng và xây dựng giải pháp dựa trên ý tưởng - Liên kết những ý tưởng dường như ngẫu nhiên – kết nối những điều chưa được kết nối - Ghi lại mọi ý tưởng - Dành thời gian thư giãn - Lắng nghe ý tưởng của mọi người - Tổ chức các phiên thảo luận ngắn thay dài - Thử nhìn từ quan điểm của người khác - Tìm cảm hứng từ bên ngoài - Nghiền ngẫm – dành thời gian ươm tạo và phát triển ý tưởng - Không để tâm những ý kiến phản đối của những người hoài nghi - Tạo không khí vui vẻ trong quá trình brainstorm 3.2. KHÔNG NÊN × Vội vàng trong việc phát triển ý tưởng × Vừa phát triển ý tưởng và đánh giá ngay lập tức × Giữ thái độ tiêu cực trong giai đoạn phát triển ý tưởng × Bắt nạt người khác với suy nghĩ ý tưởng của mình vượt trội hơn × Cố gắng và hợp lý × Đi lạc chủ đề × Làm đồng thời các công việc khác (đa nhiệm) trong khi đang phát triển ý tưởng × Gạt bỏ những ý tưởng có vẻ điên rồ × Giữ tư duy “không khả thi” × Phạm phải hội chứng “phải nghe chuyên gia” × Thiếu tự tin × Thực hiện brainstorm nhưng thiếu cấu trúc lOMoARcPSD| 60773069 CHƯƠNG 3: TƯ DUY PHẢN BIỆN (Critical Thinking) 1. Tư duy phản biện là gì? - Là quá trình phân tích, đánh giá, chất vấn cả giả thiết hoặc giả định để một người hình thành cách suy nghĩ đưa ra quan điểm trước vấn đề nào đó và chứng minh, bảo vệ luận điểm của mình một cách logic, nhất quán và phản bác lại những ý kiến trái chiều. - Người có lối Tư duy phản biện thường không chấp nhận vấn đề ở bề nổi mà thường đào sâu tìm hiểu các lý lẽ và vấn đề liên quan. - Họ nhìn thế giới dưới nhiều góc độ khác nhau, thích nghi với các thay đổi và xử lý tình huống dễ dàng hơn. - Thay vì tiếp nhận và dung nạp thông tin một cách thụ động, đây là một kỹ năng mà bất cứ ai cũng cần có, kể cả trong môi trường học tập hay làm việc. Sáu cấp độ của tư duy phản biện: - Cấp độ 1: Trình bày nội dung + Việc không nói rõ nội dung sẽ khiến các cuộc họp và trao đổi mất nhiều thời gian mà vẫn không giải quyết được vấn đề. + Vì vậy, cấp độ 1 của Critical thinking là nói rõ về một nội dung cụ thể. Cấp độ 2: Cấu trúc nói + Diễn đạt theo cấu trúc là điều cần thiết để người nghe nắm được vấn đề, ko mất nhiều thời gian giải thích. + Ví dụ, khi phát biểu ý kiến bạn có thể bắt đầu bằng cấu trúc: “Ý kiến của tôi về vấn đề này là…” - Cấp độ 3: Tranh luận cơ bản