Bài tham khảo phân tích yếu tố tâm lý trong câu ca dao - Tâm Lý Ứng Dụng UEL

lOMoARcPSD| 61649839 PHÂN TÍCH YẾU TỐ TÂM LÝ TRONG CÂU CA DAO 2.1. Giải nghĩa “Trong ầm gì ẹp bằng sen Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng Nhị vàng bông trắng lá xanh Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn” Nghĩa đen Bài ca dao dùng hình ảnh hoa sen – biểu tượng của sự thanh cao,“trong trắng và kiên cường ể ví von cho những con người sống trong môi trường ầy những cám dỗ, dù sống trong bùn nhưng hoa sen vẫn mang trong mình một vẻ ẹp kiều diễm lẫn hương thơm dịu nhẹ. “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn” - hình ảnh hoa sen “gần bùn” nhưng không bị ảnh hưởng bởi sự ô uế của bùn lầy gợi lên một ý nghĩa sâu xa về phẩm chất của con người.” Nghĩa bóng Tuy vậy, ý nghĩa của câu ca dao này cũng là một lời nhắn nhủ về giá trị thật sự của con người với hàm ý sâu xa: - Khả năng vượt qua hoàn cảnh: câu ca dao khẳng định rằng hoàn cảnh sống không quyết ịnh nhân cách. Dù sống trong môi trường nào, con người vẫn có quyền lựa chọn sống tốt. - Sức mạnh của bản lĩnh: để có thể “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”, con người cần có một ý chí sắt á, một bản lĩnh vững vàng ể vượt qua mọi cám dỗ, thử thách. - Giá trị của sự trong sạch: câu ca dao ca ngợi vẻ ẹp của sự trong sạch bất chấp mọi hoàn cảnh. Đó là một vẻ ẹp không bao giờ lụi tàn. - Tinh thần lạc quan: dù sống trong hoàn cảnh khó khăn, bị bao quanh bởi cám dỗ, người có tâm hồn cao ẹp vẫn biết cách vươn lên, tỏa sáng và tạo nên giá trị. lOMoARcPSD| 61649839 2.2. Ý nghĩa câu ca dao về mặt tâm lý Câu ca dao “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn” gợi ra nhiều suy ngẫm về nhân cách con người. Liệu nhân cách có phải là một yếu tố bẩm sinh hay nó ược hình thành và phát triển qua quá trình giáo dục và rèn luyện?“Làm thế nào ể ta có thể giữ vững phẩm chất tốt ẹp của mình trong một xã hội ầy biến ộng?”Để tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi này, ta cần dựa vào những kiến thức tâm lý học ể phân tích sâu hơn về khái niệm nhân cách. Trước hết, ta cùng tìm hiểu khái niệm nhân cách là gì? “Nhân cách là tổ hợp những thuộc tính tâm lý của một cá nhân, biểu hiện ở bản sắc và giá trị xã hội của người ấy.”1 2.2.1. Khái quát nhân cách - Mang tính bền vững, tính thống nhất và có bản chất xã hội. - Cấu trúc nhân cách gồm 2 mặt thống nhất là ức và tài (phẩm chất và năng lực). Các thuộc tính của nhân cách - Tính cách: “là sự kết hợp các thuộc tính tâm lý cơ bản và bền vững của con người, mà những thuộc tính ấy biểu thị thái ộ của con người ối với hiện thực và biểu hiện trong hành vi của con người.”2 “+“Nội dung của tính cách: là một hệ thống thái ộ của cá nhân ối với hiện thực • Thái ộ ối với xã hội: là thái ộ trách nhiệm ối với sự ổn ịnh phát triển của xã hội. Phản ánh mối quan hệ giữa cá nhân với tập thể, với cơ quan, xí nghiệp và với mọi người xung quanh. • Thái ộ ối với lao ộng: thể hiện ở ý thức tổ chức, kỷ luật, tình yêu lao ộng, cần cù, sáng tạo, tận tâm với công việc. 1 2 Minh Hạc, Phạm Hoàng Gia, Trần Trọng Thủy (1995), Tâm lý học, NXB Giáo dục, tr. 64 Trần Văn Thiện, Thái Trí Dũng, Vũ Thị Phượng, Tâm lý học, NXB Kinh tế, tr. 121 lOMoARcPSD| 61649839 • Thái độ đối với bản thân: là những ánh giá, suy xét về bản thân mình, những yêu cầu, mục đích đặt ra để thực hiện trong cuộc sống hằng ngày.” • Thái độ đối với tài sản: tính cẩn thận hay cẩu thả, tính hoang phí hay tiết kiệm của cá nhân ối với các giá trị của cải.” + “Hình thức của tính cách: là sự biểu hiện ra bên ngoài của tính cách cá nhân, là sự cư xử của cá nhân ối với xã hội, ối với hiện thực khách quan thông qua hệ thống các hành vi, cử chỉ, lời nói của cá nhân ược lăp i lặp lại, có tính ổn ịnh tương ối và mang tính ặc thù của cá nhân ó.”3 Một tính cách có nét tính cách tốt và nét tính cách xấu, dựa vào tỉ lệ chiếm ưu thế giữa tốt và xấu, mức ộ ảnh hưởng của nét tính cách ó ối với hoạt ộng xã hội, những người xung quanh ể ánh giá. Phẩm chất ( ức) - Năng lực (tài) “Các phẩm chất “xã hội” (hay ạo - “Năng lực xã hội hóa: thích nghi, ức – chính trị): thế giới quan, niềm tin, sáng tạo, cơ ộng, mềm dẻo,… lý tưởng, lập trường, thái ộ chính trị, - thái ộ lao ộng,… tính ộc áo, ặc sắc, cái riêng, cái “bản Các phẩm chất “cá nhân” (hay đạo đức lĩnh”. - – tư cách): tâm tính, tính nết, tính tình, Năng lực hành ộng: có mục ích, có iều khiển, chủ ộng, tích cực. tính khí,… - Năng lực chủ thể hóa: biểu hiện Năng lực giao lưu: thiết lập và duy trì quan hệ.” Các phẩm chất ý chí của cá nhân: tính mục ích, tính quyết oán, kiên trì, chịu đựng,… (hoặc trái lại). Các cung cách ứng xử hay tác phong.” 3 Trần Văn Thiện, Thái Trí Dũng, Vũ Thị Phượng, Tâm lý học, NXB Kinh tế, tr. 124 1 lOMoARcPSD| 61649839 Sự hình thành nhân cách -“Yếu tố di truyền: là sự tái tạo đở đời sau những thuộc tính sinh học có ở ời trước, là sự truyền lại từ cha mẹ ến con cái những ặc iểm những phẩm chất nhất ịnh (sức mạnh bên trong cơ thể, tồn tại dưới dạng tư chất và năng lực) ã ược ghi lại trong hệ thống gen di truyền.4 - Yếu tố môi trường: không có xã hội loài người thì những tư chất có tính người cũng không thể phát triển được.4 - Yếu tố giáo dục: giáo dục là sự tác ộng có mục ích, có tổ chức, có kế hoạch nhằm thực hiện hiệu quả các mục ích ã ề ra. Giáo dục có thể mang lại những tiến bộ mà các nhân tố khác không thể có được.4” 2.2.2. Khái quát môi trường -“Môi trường là hệ thống các hoàn cảnh bên ngoài, các iều kiện tự nhiên và xã hội xung quanh cần thiết cho hoạt ộng sống và phát triển của con người.” - Gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Môi trường tự nhiên: bao gồm các iều kiện tự nhiên, hệ sinh thái, phục vụ cho các hoạt ộng sống của con người: vị trí ịa lí, nước, không khí, khí hậu, sinh vật,… + Những người sống ở khu vực có khí hậu khắc nghiệt (sa mạc, Bắc cực) có thể phát triển những phẩm chất kiên cường, khả năng thích ứng, và tính tự lập mạnh mẽ. + Những người sống ở vùng khí hậu ôn hòa, thuận lợi có thể phát triển những ặc iểm tích cách nhẹ nhàng, hòa ồng hơn. “Thực chất môi trường tự nhiên ảnh hưởng ến con người thông qua môi trường xã hội bởi vì nhân cách chỉ ược hình thành trong môi trường xã hội nên khi bàn luận, ta thường sẽ đi sâu vào ảnh hưởng của môi trường xã hội.” Nguyễn Thị Thu Thủy, “Các yếu tố ảnh hưởng ến sự phát triển nhân cách của trẻ”, http://thcamphuoctay1.pgddtcamlam.edu.vn/tin-tuc-su-kien/hoat-dong-nha-truong/cac-yeu-toanhhuong-den-su-phat-trien-nhan-cach-cua-tre.html, ngày giờ cập nhật 07/05/2018 – 05:49. 4 lOMoARcPSD| 61649839 Môi trường xã hội: “tổng thể các quan hệ giữa người với người, định hướng hoạt ộng của con người theo một khuôn khổ nhất ịnh, tạo nên sức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống con người khác với các sinh vật khác.”5 2.3. Phản biện: Nhưng liệu câu ca dao có hoàn toàn úng? Câu ca dao trên là kết quả úc kết từ sự quan sát, chiêm nghiệm và từ kinh nghiệm sống của ông cha ta. Từ thực tế trong tự nhiên, hoa sen – một loài thực vật sống trong bùn lầy nhưng vẫn giữ ược vẻ ẹp và hương thơm dịu dàng, ã trở thành biểu tượng cho phẩm chất thanh cao và trong sạch. Từ ó, hình ảnh này ược người xưa sử dụng ể làm ẩn dụ, gửi gắm bài học về nhân cách con người. Tuy nhiên, ó chỉ là sự ánh giá chủ quan nên có phần nào thiếu khoa học, thiếu sự khách quan và chưa i sâu vào ược thuộc tính bên trong bản chất. Thực tế, hoa sen mọc trong bùn và không thể hoàn toàn “không hôi tanh mùi bùn” và tương tự thì con người sống trong hoàn cảnh khó khăn, nhiều cám dỗ thì ít nhiều cũng có sự ảnh hưởng ến nhân cách, không phải ai cũng giữ ược mình trong sạch. Hơn thế nữa, một người sống trong môi trường tiêu cực nhưng giữ ược ạo ức và phẩm chất tốt thực ra phải ối mặt với rất nhiều thử thách và áp lực. Câu ca dao không phản ánh ầy ủ quá trình nỗ lực và ấu tranh nội tại của con người, mà chỉ nhấn mạnh vào kết quả cuối cùng dẫn ến việc vấn ề ược ơn giản hóa. Môi trường bùn lầy có thể không chỉ là tiêu cực. Hoa sen cần bùn ể phát triển: bùn cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho sen sinh trưởng và tạo nên ược vẻ ẹp ặc trưng của hoa. Tương tự, con người có thể tìm thấy cơ hội học hỏi, tôi luyện bản thân từ những thách thức mà môi trường khó khăn mang lại. Trong tự nhiên, bùn lầy óng vai trò cân bằng và nuôi dưỡng sự sống; trong xã hội, nghịch cảnh cũng có thể xem như một phần tự nhiên giúp con người trưởng thành hơn. Với khả năng thích nghi với hoàn cảnh sống của con người, ta có thể biến những iều kiện bất lợi thành lợi thế ể phát triển. Thay Sở Tài nguyên môi trường tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu, “Một số khái niệm liên quan ến môi trường”, https://quantracmoitruongvungtau.com/index.php/kien-thuc-moi-truong/mot-so-khai-niem-lienquanden-moi-truong-26.html, ngày giờ cập nhật 23/03/2019 – 09:49. 5 3