Slide NMLH C4 - Nhập Môn Luật Học UEL

11/11/2025 CHƯƠNG 4: QUY PHẠM PHÁP LUẬT, QUAN HỆ PHÁP LUẬT Nội dung chính 4.1. QUY PHẠM PHÁP LUẬT 4.2. QUAN HỆ PHÁP LUẬT 1 11/11/2025 Nội dung chính 4.1. QUY PHẠM PHÁP LUẬT 4.1.1. Khái niệm và đặc điểm của QPPL 4.1.2. Cơ cấu QPPL 4.1.3. Cách trình bày QPPL 4.1.4. Phân loại QPPL Quy phạm xã hội Là khuôn mẫu cho hành vi của con người Chỉ dẫn cho con người cách xử sự trong các mối QHXH, trong những hoàn cảnh, điều kiện nhất định Chỉ ra cách xử sự và xác định các phạm vi xử sự của con người, cũng như hậu quả bất lợi gì nếu không thực hiện hoặc vi phạm Mục đích nhằm hướng tới một trật tự XH nhất định… Gồm quy phạm đạo đức, quy phạm tôn giáo, quy phạm PL, quy phạm tập quán… 2 11/11/2025 4.1.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA QPPL Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc đối với các chủ thể trong phạm vi lãnh thổ nhất định, được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần, do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận và được Nhà nước bảo đảm thực hiện. ĐẶC ĐIỂM Mang tính quy phạm phổ biến: quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung; Do NN ban hành hoặc thừa nhận; Được NN bảo đảm thực hiện; Được tạo nên bởi một trình tự, thủ tục phức tạp và được thể hiện thông qua hình thức cụ thể, chặt chẽ. 3 11/11/2025 4.1.2. CƠ CẤU QUY PHẠM PHÁP LUẬT Giả định Quy định Chế tài 4.1.2.1 GIẢ ĐỊNH Giả định là một bộ phận của QPPL, nêu lên những điều kiện, hoàn cảnh (thời gian, địa điểm, …) mà cá nhân hay tổ chức khi ở vào những hoàn cảnh, điều kiện đó phải chịu sự tác động của QPPL. 4 11/11/2025 4.1.2.1. GIẢ ĐỊNH Xác định phạm vi tác động của PL Hoàn cảnh, điều kiện nêu trong phần giả định phải rõ ràng, chính xác, sát với thực tế. Muốn xác định bộ phận giả định của QPPL thì đặt câu hỏi: chủ thể nào? trong hoàn cảnh, điều kiện nào? 4.2.1. GIẢ ĐỊNH GIẢ ĐỊNH (giản đơn) Ví dụ: 1. Khi việc kết hôn trái pháp luật bị huỷ thì hai bên kết hôn phải chấm dứt quan hệ như vợ chồng. (Điều 12.1 Luật HN&GĐ 2014). 2. Cấm các hành vi sau đây: d) Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ; giữa những người có họ trong phạm vi ba đời; giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi; giữa người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng (Điều 5.2.d Luật HN&GĐ 2014) 5 11/11/2025 4.2.1. GIẢ ĐỊNH GIẢ ĐỊNH (phức tạp) Ví dụ: Người nào thấy người khác đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, tuy có điều kiện mà không cứu giúp dẫn đến hậu quả người đó chết, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm (Điều 132.1 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)). 4.2.1. GIẢ ĐỊNH GIẢ ĐỊNH (phức tạp) Ví dụ: Cá nhân có đủ các điều kiện sau đây có thể làm người giám hộ: 1. Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. 2. Có tư cách đạo đức tốt và các điều kiện cần thiết để thực hiện quyền, nghĩa vụ của người giám hộ. 3. Không phải là người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc người bị kết án nhưng chưa được xoá án tích về một trong các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người khác. 4. Không phải là người bị Tòa án tuyên bố hạn chế quyền đối với con chưa thành niên. (Điều 49 Bộ luật Dân sự 2015) 6 11/11/2025 4.1.2.2. QUY ĐỊNH Quy định là một bộ phận của QPPL, trong đó nêu lên cách thức xử sự mà cá nhân hay tổ chức không được, được hoặc buộc phải thực hiện. Bộ phận quy định của QPPL chứa đựng mệnh lệnh của nhà nước. 4.1.2.2. QUY ĐỊNH Cụ thể hóa cách thức xử sự của các chủ thể khi tham gia quan hệ pháp luật; Mức độ chính xác, rõ ràng, chặt chẽ của bộ phận quy định là một trong những điều kiện bảo đảm nguyên tắc pháp chế; Muốn xác định bộ phận quy định thì trả lời cho câu hỏi: chủ thể sẽ xử sự như thế nào? 7 11/11/2025 4.2.2. QUY ĐỊNH QUY ĐỊNH (mang tính cấm đoán) Ví dụ: Nghiêm cấm việc tổ chức họ dưới hình thức cho vay nặng lãi. (Điều 471 Bộ luật Dân sự 2015). 4.2.2. QUY ĐỊNH QUY ĐỊNH (mang tính tùy nghi) Ví dụ: Cá nhân có đầy đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự thì có thể tự mình hoặc nhờ người khác làm hộ đơn khởi kiện vụ án... (Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015). 8