Tài liệu tham khảo kiến thức M&A - Luật Doanh Nghiệp UEL

lOMoARcPSD| 69237702 LÝ THUYẾT 1. Mua bán, sáp nhập doanh nghiệp là gì? Mua bán sáp nhập doanh nghiệp (được gọi tắt với cái tên M&A, tên đầy đủ là Mergers and Acquisitions) là là việc sáp nhập và mua bán các doanh nghiệp trên thị trường thông qua các hình thức giao dịch vốn và tài chính. Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp là một chiến lược kinh doanh cực tích cực cho cả bên mua và bên bán. So với việc thành lập công ty con để mở rộng quy mô, sáp nhập doanh nghiệp phù hợp giúp giảm thiểu các chi phí và thời gian. Bên cạnh đó, M&A mang lại lợi ích cho cả bên mua và bên bán như sau: Bên mua không cần tốn chi phí tìm kiếm dự án và làm thủ tục hành chính, đồng thời tận dụng thị trường tiêu thụ và nhân lực trong địa phương khi thực hiện M&A. Đối với bên bán, khi sáp nhập với một doanh nghiệp cùng cấp hoặc lớn hơn, giá trị và danh tiếng đều sẽ tăng. Những công ty mới thành lập cũng vậy, cho đến khi họ đứng trên vai người khổng lồ nào đó và trở nên nổi tiếng. Đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ hoặc đang gặp khó khăn, M&A là cơ hội để xoay chuyển tình thế và thoát khỏi bờ vực phá sản. Tuy nhiên, để thực hiện được quá trình này, mỗi công ty mục tiêu và nhà đầu tư đều cần đánh giá, kiểm tra và rà soát rất kỹ càng trên nhiều tiêu chí để có được kết quả tốt nhất! 2. Các hình thức sáp nhập doanh nghiệp Mặc dù luật pháp hiện hành chưa có quy định cụ thể về các hình thức sáp nhập doanh nghiệp, tuy nhiên vẫn có thể phân loại dựa trên đặc điểm và tính chất của hoạt động sáp nhập thành 06 hình thức như sau: 2.1. Sáp nhập doanh nghiệp dựa vào mục đích của công ty Căn cứ vào mục đích của hoạt động sáp nhập thì sáp nhập doanh nghiệp được chia làm 5 hình thức như sau: sáp nhập doanh nghiệp ngang, sáp nhập doanh nghiệp dọc, sáp nhập doanh nghiệp mở rộng thị trường, sáp nhập doanh nghiệp mở rộng sản phẩm và sáp nhập tập đoàn. Cụ thể như sau: - Sáp nhập doanh nghiệp ngang xảy ra giữa các doanh nghiệp cùng cạnh tranh trực tiếp, cùng chia sẻ thị trường và phân khúc khách hàng. (xuất hiện khi mà các doanh nghiệp trong cùng một thị trường liên quan tức họ là đối thủ cạnh tranh với nhau sáp nhập lại với nhau) Kết quả từ những vụ M&A theo hình thức này sẽ đem lại cho bên sáp nhập cơ hội mở rộng thị trường, kết hợp thương hiệu, giảm chi phí cố định, tăng cường hiệu quả của hệ thống kênh phân phối và hậu cần. Điều này không những giúp giảm bớt đối thủ cạnh tranh trực tiếp mà còn tạo nên sức cộng hưởng mạnh mẽ hơn trong việc đối đầu với các đối thủ còn lại. lOMoARcPSD| 69237702 Ví dụ: Sáp nhập giữa hai ngân hàng lớn để tạo ra một ngân hàng lớn mạnh hơn. ( Thị trường liên quan gồm thị trường sản phẩm liên quan và thị trường địa lí liên quan - Sáp nhập doanh nghiệp dọc diễn ra giữa các công ty hoạt động trong cùng một chuỗi cung ứng sản phẩm và dịch vụ. Chẳng hạn như giữa một doanh nghiệp với khách hàng hoặc nhà cung cấp của doanh nghiệp đó. Sáp nhập theo chiều dọc đem lại cho doanh nghiệp nhận sáp nhập lợi thế về đảm bảo và kiểm soát chất lượng nguồn hàng hoặc đầu ra của sản phẩm, giảm chi phí trung gian, khống chế nguồn hàng hoặc đầu ra của đối thủ cạnh tranh… Ví dụ: Sáp nhập giữa một nhà sản xuất thực phẩm và một nhà cung cấp nguyên liệu thực phẩm. - Sáp nhập nhằm mở rộng thị trường là việc kết hợp giữa các công ty kinh doanh cùng loại sản phẩm, dịch vụ tương tự nhưng ở các thị trường khác nhau. (Khi chúng ta sáp nhập với 1 DN khác để có được thị trường mới hoặc sáp nhập để có được cái hệ thống bán lẻ, mở rộng quy mô lớn hơn). Sự sáp nhập này giúp đem lại lợi thế cho doanh nghiệp nhận sáp nhập về việc mở rộng thị trường, giảm chi phí nghiên cứu tìm hiểu và tránh các rủi ro khi thâm nhập vào thị trường mới. Ví dụ: Sáp nhập giữa một công ty du lịch Việt Nam và một công ty du lịch nước ngoài. - Sáp nhập nhằm mở rộng sản phẩm là việc sáp nhập giữa các công ty bán các sản phẩm khác biệt nhưng có liên quan trong cùng một thị trường. Sáp nhập này giúp cho doanh nghiệp nhận sáp nhập có lợi thế đa dạng hóa sản phẩm, giảm chi phí nghiên cứu sản phẩm, đồng thời tận dụng những lợi thế mà doanh nghiệp bị sáp nhập có sẵn trên thị trường đó là uy tín, thương hiệu, danh tiếng. Ví dụ: Sáp nhập giữa một công ty sản xuất xe máy và một công ty sản xuất ô tô. - Sáp nhập kiểu tập đoàn là quá trình kết hợp giữa các công ty từ nhiều lĩnh vực kinh doanh khác nhau, nhằm mục đích đa dạng hóa các hoạt động kinh doanh thành một tập đoàn đa ngành lớn. Sự sáp nhập này đem lại cho doanh nghiệp nhận sáp nhập có cơ hội đa dạng hóa lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh. Tuy nhiên, hình thức sáp nhập này hiếm khi xảy ra theo hình thức hợp nhất. Ví dụ: Tập đoàn Vingroup mua lại VinFast, VinUniversity, Vinmec,… 2.2. Sáp nhập doanh nghiệp dựa vào chức năng của công ty Dựa vào chức năng của các công ty, có thể phân loại sáp nhập doanh nghiệp thành ba hình thức: sáp nhập ngang, sáp nhập dọc và sáp nhập kết hợp. Sáp nhập doanh nghiệp theo chiều ngang là quá trình kết hợp giữa các công ty cùng ngành, cạnh tranh trực tiếp với nhau và cung cấp sản phẩm, dịch vụ giống nhau trên thị lOMoARcPSD| 69237702 trường với mục tiêu giúp mở rộng thị trường, tăng hiệu quả kinh doanh và giảm chi phí cố định. Sáp nhập doanh nghiệp theo chiều dọc diễn ra giữa các công ty tham gia vào các giai đoạn khác nhau trong quá trình sản xuất và tiếp cận thị trường với mục tiêu nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí trung gian và tăng khả năng cạnh tranh. Sáp nhập doanh nghiệp kết hợp là việc kết hợp giữa các công ty hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh khác nhau, tạo nên một tập đoàn lớn. Mục tiêu là giảm rủi ro thông qua đa dạng hóa ngành nghề và tăng lợi nhuận từ việc kinh doanh đa dạng sản phẩm, dịch vụ. 2.3. Sáp nhập doanh nghiệp dựa vào chủ thể tham gia Dựa trên các chủ thể tham gia, có thể phân loại hình thức sáp nhập doanh nghiệp thành hai loại: sáp nhập nội địa và sáp nhập quốc tế. Sáp nhập doanh nghiệp nội địa là hình thức kết hợp giữa các công ty trong cùng một quốc gia hoặc lãnh thổ. Sáp nhập quốc tế là hình thức sáp nhập kết hợp giữa các công ty đa quốc gia, đây là một hình thức sáp nhập phổ biến trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu hiện nay. 2.4. Sáp nhập doanh nghiệp dựa vào cơ cấu tài chính công ty Dựa vào cơ cấu tài chính, hình thức sáp nhập doanh nghiệp có thể được chia thành sáp nhập mua và sáp nhập hợp nhất. Sáp nhập mua doanh nghiệp là hình thức một doanh nghiệp mua lại doanh nghiệp khác bằng tiền mặt hoặc thông qua các công cụ tài chính khác. Đối với hình thức này, không hình thành pháp nhân mới và doanh nghiệp được mua lại sẽ chấm dứt hoạt động, chuyển giao toàn bộ quyền lợi và nghĩa vụ cho doanh nghiệp mua. Sáp nhập hợp nhất là quá trình kết hợp giữa các công ty để tạo ra một pháp nhân mới. Các công ty tham gia sáp nhập sẽ ngừng hoạt động, hợp nhất tài sản và nợ vào công ty mới được thành lập sau sáp nhập. 2.5. Sáp nhập doanh nghiệp dựa vào góc độ tài chính của công ty Dựa vào khía cạnh tài chính, hình thức sáp nhập doanh nghiệp có thể được phân loại thành thâu tóm cổ phiếu và thâu tóm tài sản. Thâu tóm cổ phiếu là hình thức mà các công ty thực hiện mua lại phần lớn hoặc toàn bộ cổ phiếu của một công ty khác, qua đó trở thành cổ đông chính. Hình thức này thường diễn ra thông qua các hoạt động như mua gom cổ phiếu hoặc đổi chác cổ phiếu. Thâu tóm tài sản là hình thức mà một công ty mua lại một phần hoặc toàn bộ tài sản của công ty khác, nhằm chuyển quyền sở hữu tài sản đó. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc mua lại tài sản, mua nợ hoặc đầu tư vào dự án bất động sản. lOMoARcPSD| 69237702 2.6. Sáp nhập doanh nghiệp dựa vào tính chất của công ty Dựa vào tính chất, sáp nhập doanh nghiệp có thể được phân loại thành hai loại: Sáp nhập thân thiện và sáp nhập thù nghịch. Sáp nhập doanh nghiệp thân thiện là hình thức khi công ty bị sáp nhập đồng ý và ủng hộ giao dịch với mục tiêu tạo ra lợi ích chung cho cả hai bên. Sáp nhập thù nghịch là hình thức khi công ty bị sáp nhập không đồng ý và phản đối giao dịch, thường đi kèm với các biện pháp pháp lý hoặc chiến lược để chống lại sự thâu tóm từ phía công ty sáp nhập. 3. Các hình thức thực hiện mua bán, sáp nhập doanh nghiệp Các hình thức M&A tương đối đa dạng bao gồm: Góp vốn trực tiếp vào doanh nghiệp, mua lại phần hoặc vốn góp của doanh nghiệp, sáp nhập doanh nghiệp, hợp nhất doanh nghiệp và chia, tách doanh nghiệp. Trong đó, hình thức M&A tiêu biểu nhất trên thị trường hiện nay là góp vốn vào doanh nghiệp và mua lại cổ phần hoặc vốn góp của doanh nghiệp mục tiêu. Cụ thể từng hình thức của mua bán sáp nhập doanh nghiệp sẽ diễn ra trên thị trường như sau: - Góp vốn vào doanh nghiệp: Quá trình góp vốn thông thường sẽ góp vốn điều lệ đối với công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc mua cổ phần phát hành đối với công ty cổ phần. Mục tiêu nhằm tăng vốn điều lệ của công ty. - Mua lại phần vốn góp hoặc cổ phần đã phát hành của thành viên hoặc cổ đông công ty: Đây là hình thức góp vốn trực tiếp vào doanh nghiệp, nó không làm tăng vốn điều lệ của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nó có thể làm thay đổi cơ cấu sở hữu vốn góp hoặc cổ phần của doanh nghiệp. - Sáp nhập doanh nghiệp: Đây là hình thức sử dụng khi kết hợp một hoặc một số công ty vào một công ty khác. Nó được thực hiện trên cơ sở chuyển toàn bộ tài sản, quyền và nghĩa vụ của công ty bị sáp nhập vào công ty nhận sáp nhập. Công ty bị sáp nhập sẽ chấm dứt tồn tại, công ty nhận sáp nhập kế thừa toàn bộ tài sản, quyền và nghĩa vụ của công ty bị sáp nhập. - Hợp nhất doanh nghiệp: Là hình thức 2 hoặc nhiều công ty kết hợp thành một công ty mới. Toàn bộ các công ty trên sẽ chấm dứt tồn tại và hình thành công ty mới trên cơ sở kế thừa toàn bộ tài sản, quyền và nghĩa vụ của các công ty bị hợp nhất. - Chia tách doanh nghiệp: Là hình thức đặc thù sử dụng cho công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần, nó giúp đạt được mục tiêu kiểm soát doanh nghiệp thông qua quá trình giảm quy mô doanh nghiệp. ● bổ sung (xem lại) lOMoARcPSD| 69237702 - - - Mua cổ phiếu: Thông qua việc tham gia mua cổ phần khi doanh nghiệp tăng vốn điều lệ hoặc đấu giá phát hành cổ phiếu ra công chúng. Đây là hình thức thâu tóm một phần nhưng đủ để tham gia định đoạt quyền sở hữu và quản trị theo mục tiêu chiến lược của bên mua. Hoán chuyển/chuyển đổi cổ phiếu (stock swap): Thường diễn ra đối với những doanh nghiệp có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Đối với trường hợp này, vấn đề quan trọng nhất là thẩm định, định giá để đảm bảo lợi ích của cổ đông các bên. Mua lại một phần doanh nghiệp hoặc tài sản của doanh nghiệp: Đây cũng là một cách để thực hiện chiến lược M&A. Trong trường hợp này, doanh nghiệp đi thâu tóm chỉ mua một phần hoặc một bộ phận tài sản của doanh nghiệp bán mà không tham gia sở hữu tại doanh nghiệp bán. Phần bán đi có thể là tài sản hữu hình (nhà xưởng, máy móc, đất đai…) hoặc vô hình (thương hiệu, bản quyền, đội ngũ nhân sự, kênh phân phối…) được tách ra khỏi doanh nghiệp bán. Mua nợ: Đây cũng là một cách thức tiến hành M&A gián tiếp. Khi một doanh nghiệp mất khả năng thanh khoản và không thể trả nợ, chủ nợ có thể tìm một doanh nghiệp có khả năng tài chính mua lại phần nợ với giá thỏa thuận. Doanh nghiệp mua nợ trở thành chủ nợ mới và có thể thỏa thuận để chuyển đổi khoản nợ thành vốn cổ phần và thực thi quyền sở hữu. - Thương lượng tự nguyện: Diễn ra khi hai doanh nghiệp nhận thấy các lợi ích tương đồng về văn hóa, tổ chức, hoặc thị phần, sản phẩm…. 4. Mục tiêu của hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp (M&A) Mục tiêu của hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp (M&A) là giành quyền kiểm soát doanh nghiệp, tham gia vào hoạt động điều hành và quản lý doanh nghiệp ở mức độ nhất định. Ngoài việc sở hữu một phần vốn góp hay cổ phần như trong hoạt động đầu tư thông thường, M&A còn liên quan đến việc đạt được mức sở hữu phần vốn góp hoặc cổ phần đủ để có quyền tham gia và đưa ra các quyết định quan trọng liên quan đến doanh nghiệp như sau: - Tham gia vào việc ra quyết định liên quan đến các vấn đề quan trọng của doanh nghiệp. - Định hướng chiến lược phát triển của doanh nghiệp. - Kiểm soát hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, chỉ khi nhà đầu tư đạt được mức sở hữu nhất