Tài liệu ôn tập những thuộc tính tâm lý - Tâm Lý Ứng Dụng UEL

lOMoARcPSD| 61649839 NHỮNG THUỘC TÍNH TÂM LÝ ĐIỂN HÌNH CỦA NHÂN CÁCH Nhân cách là một cấu trúc gồm 4 nhóm thuộc tính tâm lý điển hình: xu hướng, năng lực, tính cách, khí chất. I. Xu hướng 1. Khái niệm - Xu hướng là những đặc điểm tâm lý của con người tới một mục tiêu nào đó, là hệ thống những nhân tố thúc đẩy bên trong quy định tính tích cực của cá nhân. - Xu hướng tồn tại trong từng giai đoạn phát triển của cá nhân 2. Xu hướng được thể hiện qua a) Động cơ - Là yếu tố lôi kéo, thúc đẩy hoạt động của con người ngã theo chiều hướng nhất định, là nguyên nhân của hành động, định hướng hành vi của cá nhân. VD: Một người làm việc chăm chỉ muốn thăng tiến trong sự nghiệp và đạt được vị trí quản lý. → Động cơ: khát vọng thành công và sự công nhận trong công việc. b) Nhu cầu - Là sự đòi hỏi tất yếu mà con người cảm thấy thỏa mãn để tồn tại và phát triển. - Đặc điểm: +) Nhu cầu bao giờ cũng có đối tượng. Khi nào nhu cầu gặp đối tượng có khả năng thỏa mãn nó thì lúc đó nhu cầu trở thành động cơ thúc đẩy con người hoạt động nhằm tới đối tượng. +) Nội dung của nhu cầu do những điều kiện và phương thức thỏa mãn nó quy định. +) Nhu cầu có tính chu kì. +) Nhu cầu của con người khác xa về chất so với nhu cầu của con vật: nhu cầu của con người mang bản chất xã hội. - Theo A. Maslow, nhu cầu của con người được sắp xếp theo 5 bậc thang, từ thấp đến cao. Khi nhu cầu ở bậc thấp được thỏa mãn thì con người sẽ xuất hiện nhu cầu ở bậc cao hơn. lOMoARcPSD| 61649839 → Nhu cầu của con người rất đa dạng: nhu cầu vật chất gắn liền với sự tồn tại của cơ thể như: nhu cầu ăn, ở, mặc.; nhu cầu tinh thần bao gồm: nhu cầu nhận thức, nhu cầu thẩm mỹ, nhu cầu giao tiếp và nhu cầu hoạt động xã hội. → Khi nhu cầu được thỏa mãn, nó trở thành động cơ mạnh mẽ thúc đẩy hành vi. c) Hứng thú - Là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả năng mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động. VD: Một người đam mê vẽ tranh và cảm thấy hứng thú mỗi khi được cầm cọ. → Hứng thú này có thể xuất phát từ niềm yêu thích nghệ , sự sáng tạo, hay mong muốn thể hiện bản thân. d) Lý tưởng - Là mục tiêu cao đẹp, hoàn chỉnh mà con người hướng tới. - Lý tưởng là biểu hiện chung nhất, cao nhất của xu hướng. Mỗi người đều có lý tưởng của mình và hành động theo lý tưởng đó. - Lý tưởng tạo nên động cơ mạnh mẽ, thúc đẩy con người hoạt động. Nó chi phối sự hình thành và phát triển nhân cách. lOMoARcPSD| 61649839 VD: Một người theo đuổi lý tưởng về công lý và quyền bình đẳng cho tất cả mọi người, người đó có thể tham gia các hoạt động xã hội và tổ chức phi chính phủ để theo đuổi lý tưởng này. e) Thế giới quan - Là hệ thống quan điểm của con người về tự nhiên, xã hội và bản thân, xác định phương châm hành động của người đó. - TGQ quyết định thái độ của con người đối với thế giới xung quanh, quyết định những phẩm chất và phương hướng phát triển nhân cách. VD: Một người có TGQ duy tâm tin rằng con người có thể sống hoà thuận với tự nhiên, và mọi hành động của họ phải phục vụ lợi ích chung của cả xã hội và hành tinh. f) Niềm tin - Là bộ phận cao nhất và phức tạp nhất của TGQ, là sự hoà quyện giữa nhận thức, tình cảm và ý chí của cá nhân. VD: Một người vào tôn giáo của mình và thực hành các nghi lễ tôn giao để tìm kiếm sự bình an trong tâm hồn. → Niềm tin này có thể là niềm tin vào một đấng tối cao hoặc vào một giáo lý cụ thể. II. Năng lực 1. Khái niệm - Là tổ hợp các thuộc tính tâm lý độc đáo của cá nhân, phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định, nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt kết quả cao. - Năng lực vừa là tiền đề vừa là kết quả của hoạt động. 2. Các mức độ của năng lực Dựa vào tốc độ và chất lượng hoạt động, năng lực được chia thành ba mức độ: - Năng lực: mức trung bình, thể hiện khả năng hoàn thành tốt một hoạt động mà nhiều người có thể đạt được. - Tài năng: mức cao hơn, thể hiện khả năng sáng tạo trong hoạt động. - Thiên tài: mức cao nhất của năng lực, thể hiện sự kiệt xuất và hoàn thiện vượt trội, thường chỉ thấy ở những vĩ nhân trong lịch sử. 3. Phân loại năng lực Năng lực gồm hai loại: năng lực chung và năng lực chuyên biệt. - Năng lực chung: cần thiết cho nhiều lĩnh vực hoạt động, như học tập, giao tiếp,... giúp con người đạt kết quả trong nhiều hoạt động khác nhau. lOMoARcPSD| 61649839 - Năng lực chuyên biệt (chuyên môn): là sự kết hợp độc đáo các thuộc tính phục vụ cho một lĩnh vực cụ thể, như toán học, văn học, hội họa, âm nhạc, sư phạm... Hai loại năng lực này luôn bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau. 4. Mối quan hệ giữa năng lực và tư chất, năng lực và thiên hướng, năng lực và tri thức, kĩ năng, kĩ xảo a. Năng lực và tư chất: Tư chất là đặc điểm bẩm sinh về sinh lý và thần kinh của cá nhân, tạo nền tảng vật chất cho sự phát triển năng lực. Tuy nhiên, tư chất không quyết định trực tiếp năng lực - năng lực hình thành và phát triển chủ yếu nhờ hoạt động tích cực và môi trường xã hội thuận lợi. Trên cùng một tư chất, con người có thể phát triển những năng lực rất khác nhau. b. Năng lực và thiên hướng: Thiên hướng là khuynh hướng yêu thích, nghiêng về một loại hoạt động nào đó. Thiên hướng và năng lực thường song hành và phát triển cùng nhau; thiên hướng mạnh mẽ có thể là dấu hiệu của năng lực đang hình thành. c. Năng lực và tri thức, kỹ năng, kỹ xảo: Tri thức, kỹ năng, kỹ xảo là điều kiện cần để hình thành năng lực trong một lĩnh vực, nhưng không đồng nhất với năng lực. Năng lực giúp con người tiếp thu tri thức và kỹ năng nhanh hơn, đồng thời phát triển qua quá trình hoạt động. Giữa năng lực và tri thức, kỹ năng, kỹ xảo tồn tại mối quan hệ thống nhất và biện chứng. III. Tính cách 1. Khái niệm - Tính cách là một thuộc tính tâm lý phức hợp của cá nhân, bao gồm hệ thống thái độ của nó đối với hiện thực và thể hiện trong hệ thống hành vi, cử chỉ, cách nói năng tương tự. 2. Cấu trúc của tính cách Tính cách có cấu trúc phức tạp, gồm hệ thống thái độ và hệ thống hành vi, cử chỉ, cách nói năng. - Hệ thống thái độ gồm bốn mặt: +) Với tập thể và xã hội: thể hiện ở lòng yêu nước, tinh thần đổi mới, hợp tác cộng đồng... lOMoARcPSD| 61649839 +) Với lao động: thể hiện lòng yêu lao động, cần cù, sáng tạo, kỷ luật, tiết kiệm... +) Với mọi người: thể hiện lòng nhân ái, đoàn kết, chân thành, công bằng... +) Với bản thân: thể hiện tính khiêm tốn, tự trọng, tinh thần tự phê bình. - Hệ thống hành vi, cử chỉ, cách nói năng là biểu hiện bên ngoài của hệ thống thái độ. Người có tính cách tốt và nhất quán thì thái độ và hành vi hòa hợp với nhau — trong đó, thái độ là nội dung chỉ đạo, còn hành vi là hình thức thể hiện. 3. Một số nhóm tính cách phổ biến (theo MBTI) Nhóm Đặc điểm nổi bật Hành vi điển hình Hướng nội (I) Tập trung vào thế giới bên trong Thích không gian riêng, suy nghĩ trước khi nói Hướng ngoại (E) Tập trung vào thế giới bên ngoài Hoạt động nhiều, nói nhiều hơn suy nghĩ Cảm nhận (S) Thích thông Chú ý chi tiết, làm tin cụ thể, thực việc tuần tự tế Trực Tư duy ý giác (N) tưởng, trừu tượng Nhìn thấy viễn cảnh, suy nghĩ sáng tạo Điểm mạnh Điểm hạn chế Dễ bị hiểu là Tập trung, sâu lạnh lùng sắc Cởi mở, giao tiếp tốt Dễ bốc đồng Thực tế, Khó thích ứng chắc chắn khi thay đổi nhanh Tư duy đổi mới Dễ thiếu thực tế Thiếu tinh tế trong giao tiếp Lý trí (T) Quyết định dựa trên lý lẽ Công bằng, phân tích Rõ ràng, tốt logic Cảm xúc (F) Quyết định dựa trên cảm xúc Quan tâm cảm nhận người khác Dễ cảm xúc chi Thấu phối hiểu, đồng cảm